{"id":2658,"date":"2025-07-05T22:15:51","date_gmt":"2025-07-05T18:15:51","guid":{"rendered":"https:\/\/zirve.info.az\/?p=2658"},"modified":"2025-07-05T22:15:51","modified_gmt":"2025-07-05T18:15:51","slug":"seyid-y%c9%99hya-bakuvi-v%c9%99-daxili-%c9%99d%c9%99biyyatimiz","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/zirve.info.az\/?p=2658","title":{"rendered":"Seyid Y\u0259hya Bakuvi v\u0259 daxili \u0259d\u0259biyyat\u0131m\u0131z&#8221; &#8211;"},"content":{"rendered":"<div>\n<p><span style=\"color: #ff0000;\"><b>T\u00fcrb\u0259 \u2013 da\u015f deyil, d\u0259y\u0259rdir<\/b><\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #ff0000;\">Bir t\u00fcrb\u0259, sad\u0259c\u0259 bir m\u0259zar yeri deyil. T\u00fcrb\u0259 \u2013 xatir\u0259nin cismanil\u0259\u015fm\u0259si, h\u00f6rm\u0259tin arxitekturas\u0131, bir xalq\u0131n d\u0259y\u0259r\u0259 \u00e7evirdiyi yadda\u015fd\u0131r. O torpaqda bir b\u0259d\u0259n uyuyur, lakin o m\u0259kan yaln\u0131z bioloji bir sonun deyil, m\u0259d\u0259ni v\u0259 m\u0259n\u0259vi bir ba\u015flan\u011f\u0131c\u0131n \u00fcnvan\u0131d\u0131r.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #ff0000;\">Seyid Y\u0259hya Bakuvi kimi bir \u015f\u0259xsiyy\u0259tin t\u00fcrb\u0259si t\u0259kc\u0259 bir \u00f6vliya \u00fc\u00e7\u00fcn tikilmi\u015f memarl\u0131q n\u00fcmun\u0259si deyil. Bu m\u0259kan Az\u0259rbaycan ruhunun f\u0259ls\u0259fi, \u0259d\u0259bi, sufi v\u0259 m\u0259d\u0259ni t\u0259zah\u00fcr\u00fcd\u00fcr. Onun ruhuna h\u00f6rm\u0259t g\u00f6st\u0259rm\u0259k \u2013 milli yadda\u015fa, m\u0259d\u0259ni k\u00f6k\u0259 v\u0259 insan\u0131n m\u0259n\u0259vi al\u0259min\u0259 h\u00f6rm\u0259t g\u00f6st\u0259rm\u0259k dem\u0259kdir.<\/span><\/p>\n<p><b>Bakuvi \u0259d\u0259biyyat\u0131<\/b><\/p>\n<p>\u018fd\u0259biyyat \u2013 xalq\u0131n dua formas\u0131nda dan\u0131\u015fan ruhudur.<\/p>\n<p>Bakuvi \u0259d\u0259biyyat\u0131 \u2013 yaln\u0131z bir sufi poetikas\u0131 deyil. Onun yazd\u0131qlar\u0131 insan\u0131n i\u00e7ind\u0259 ba\u015f ver\u0259n m\u00fcbariz\u0259l\u0259rin poetik x\u0259rit\u0259sidir. Deyirdi ki, \u201cS\u00f6z ruhun qanad\u0131d\u0131r. \u018fg\u0259r s\u00f6z yanl\u0131\u015fd\u0131rsa, ruh da yer\u0259 en\u0259r.\u201d<\/p>\n<p>O, \u0259d\u0259bi dili dua il\u0259 f\u0259ls\u0259f\u0259nin qov\u015fa\u011f\u0131nda i\u015fl\u0259yib. Onun risal\u0259l\u0259ri yaln\u0131z dini m\u0259tnl\u0259r deyil, \u0259d\u0259bi psixologiyad\u0131r, f\u0259ls\u0259fi poeziyad\u0131r, ruhani dramd\u0131r.<\/p>\n<p>Az\u0259rbaycan c\u0259miyy\u0259tind\u0259 bu s\u00f6zl\u0259rin t\u0259siri s\u0259ssiz, lakin d\u0259rin olmu\u015fdur. Onun \u201c\u018fsraru\u2019l-\u018fvliya\u201d adl\u0131 \u0259s\u0259rind\u0259ki ruhun m\u0259rh\u0259l\u0259l\u0259ri bar\u0259d\u0259 fikirl\u0259ri Az\u0259rbaycan \u0259d\u0259biyyat\u0131nda v\u0259 m\u0259n\u0259viyyat\u0131nda \u201ckamil insan\u201d ideal\u0131n\u0131n \u0259sas\u0131n\u0131 t\u0259\u015fkil edib. N\u0259simi, F\u00fczuli, X\u0259tai, Sabir kimi n\u0259h\u0259ngl\u0259r bu irfan v\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259 m\u0259kt\u0259binin irsin\u0259 \u0259saslanaraq mill\u0259tin q\u0259lbini \u0259d\u0259biyyatla oyad\u0131blar. Bakuvi \u2013 bir xalq\u0131n daxili roman\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>\u018fg\u0259r xalq\u0131n tarixi \u201cxarici hadis\u0259l\u0259r toplusudursa\u201d, onun \u0259d\u0259biyyat\u0131 daxili hadis\u0259l\u0259rin salnam\u0259sidir. Bakuvi is\u0259 bu salnam\u0259nin ilk f\u0259slini yazanlardan biri olub.<\/p>\n<p>Onun yazd\u0131qlar\u0131 yaln\u0131z t\u0259s\u0259vv\u00fcf deyil, i\u00e7imizin in\u015fas\u0131d\u0131r. Onunla biz:<\/p>\n<p>\u2013 Sevgi n\u0259dir?<\/p>\n<p>\u2013 D\u00f6vl\u0259t n\u0259 zaman \u0259dal\u0259tlidir?<\/p>\n<p>\u2013 \u0130nsan n\u0259 vaxt kamildir?<\/p>\n<p>\u2013 Varl\u0131q n\u0259dir, yoxluq n\u0259 il\u0259 ba\u015flay\u0131r?<\/p>\n<p>\u2013 kimi suallar\u0131 cavabland\u0131rma\u011fa c\u0259hd edirik.<\/p>\n<p>\u018fg\u0259r bu g\u00fcn Az\u0259rbaycan \u0259d\u0259biyyat\u0131 b\u0259\u015f\u0259ri d\u0259y\u0259rl\u0259ri da\u015f\u0131ya bilirs\u0259, bu, Bakuvi irsinin m\u0259n\u0259vi genetikas\u0131 say\u0259sind\u0259dir.<\/p>\n<p>Bakuvi irsi \u2013 d\u00fcnyaya yaz\u0131lm\u0131\u015f Az\u0259rbaycan m\u0259ktubudur.<\/p>\n<p>Seyid Y\u0259hya Bakuvi t\u0259kc\u0259 Az\u0259rbaycan xalq\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn deyil, b\u0259\u015f\u0259riyy\u0259t \u00fc\u00e7\u00fcn d\u0259 hikm\u0259t m\u0259nb\u0259yidir. Hal-haz\u0131rda onun f\u0259ls\u0259fi v\u0259 \u0259d\u0259bi fikirl\u0259ri Afrika \u00f6lk\u0259l\u0259rind\u0259 ruhi terapiya v\u0259 kollektiv \u015f\u0259fa modell\u0259rind\u0259, C\u0259nubi Amerikada sufi qruplar\u0131n etik t\u0259rbiy\u0259sind\u0259, Avropa f\u0259ls\u0259f\u0259sind\u0259 metafizik insan konsepsiyas\u0131n\u0131n \u0259saslar\u0131nda, \u0130slam d\u00fcnyas\u0131nda \u015f\u0259xsiyy\u0259t v\u0259 c\u0259miyy\u0259t m\u00fcnasib\u0259tinin t\u0259nzimind\u0259 istifad\u0259 olunur.<\/p>\n<p>Onun ard\u0131c\u0131llar\u0131 bu g\u00fcn d\u00fcnyada 100 milyona yax\u0131n insan\u0131 \u0259hat\u0259 edir. Bu art\u0131q regional irs deyil, qlobal m\u0259d\u0259niyy\u0259t hadis\u0259sidir. Bakuvi Az\u0259rbaycan\u0131n d\u00fcnyaya \u00fcnvanlad\u0131\u011f\u0131 \u0259d\u0259bi-f\u0259ls\u0259fi m\u0259ktubdur.<\/p>\n<p><b>\u0130\u00e7\u0259ri\u015f\u0259h\u0259r \u2013 sad\u0259c\u0259 qala deyil, i\u00e7imizd\u0259ki \u0259b\u0259diyy\u0259tdir<\/b><\/p>\n<p>\u0130\u00e7\u0259ri\u015f\u0259h\u0259r Az\u0259rbaycan \u00fc\u00e7\u00fcn yaln\u0131z memarl\u0131q irsi deyil. Bu, daxili \u015f\u0259h\u0259rdir, xatir\u0259nin da\u015fla\u015fm\u0131\u015f formas\u0131d\u0131r, bir mill\u0259tin \u00f6z m\u0259d\u0259niyy\u0259tin\u0259 etdiyi s\u0259cd\u0259dir.<\/p>\n<p>\u0130\u00e7\u0259ri\u015f\u0259h\u0259rd\u0259 h\u0259r da\u015f bir misra kimidir. Orada at\u0131lan h\u0259r add\u0131m bir fikrin \u00fcz\u0259rin\u0259 yaz\u0131l\u0131b.<br \/>Seyid Y\u0259hya Bakuvi m\u0259hz bu \u015f\u0259h\u0259rin divarlar\u0131 aras\u0131nda:<\/p>\n<p>\u2013 S\u0259ssizlikl\u0259 dan\u0131\u015fma\u011f\u0131,<\/p>\n<p>\u2013 Ruhla yazma\u011f\u0131,<\/p>\n<p>\u2013 \u018fd\u0259bi dili duaya \u00e7evirm\u0259yi<\/p>\n<p>\u2013 \u00f6yr\u0259tdi.<\/p>\n<p>\u0130\u00e7\u0259ri\u015f\u0259h\u0259r onun ruhunun m\u0259sk\u0259nidir. Ora t\u0259kc\u0259 ziyar\u0259t yeri deyil \u2013 t\u0259f\u0259kk\u00fcr m\u0259kan\u0131, m\u0259d\u0259niyy\u0259t laboratoriyas\u0131, \u0259d\u0259bi v\u0259 ilahi harmoniyan\u0131n v\u0259hd\u0259t yeridir.<\/p>\n<p>H\u00f6rm\u0259t: t\u00fcrb\u0259y\u0259 yox, \u00f6z\u00fcm\u00fcz\u0259<\/p>\n<p>T\u00fcrb\u0259nin yan\u0131nda musiqi \u00e7almaq v\u0259 ya konsert ke\u00e7irm\u0259k, \u0259g\u0259r bu s\u0259sl\u0259r \u0259xlaqi ritmd\u0259n \u00e7\u0131x\u0131b, ictimai h\u00f6rm\u0259ti t\u0259hqir edirs\u0259, bu, sad\u0259c\u0259 bir m\u0259d\u0259niyy\u0259t m\u0259s\u0259l\u0259si deyil, bu, \u0259xlaqi b\u00f6hran, daxili nizam\u0131n pozulmas\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>Bu, bir \u00f6vliyan\u0131 yox, \u00f6z ruhumuzu t\u0259hqir etm\u0259kdir.<\/p>\n<p>\u201c\u018fg\u0259r d\u0259y\u0259rl\u0259r\u0259 say\u011f\u0131 duyulmazsa, zaman insan\u0131 yox, insan zaman\u0131 itir\u0259r.\u201d (Seyid Y\u0259hya Bakuvi)<\/p>\n<p><b>N\u0259tic\u0259 \u0259v\u0259zin\u0259: Bir t\u00fcrb\u0259 \u2013 bir fikir \u2013 bir m\u0259suliyy\u0259t<\/b><\/p>\n<p>Seyid Y\u0259hya Bakuvi t\u00fcrb\u0259si t\u0259kc\u0259 bir \u015f\u0259xsin m\u0259zar\u0131 deyil. Ora m\u0259d\u0259niyy\u0259tin m\u0259b\u0259di, \u0259d\u0259biyyat\u0131n s\u00fckutla oxundu\u011fu m\u0259kt\u0259b, f\u0259ls\u0259f\u0259nin g\u00f6y \u00fcz\u00fcn\u0259 baxd\u0131\u011f\u0131 ba\u011f\u00e7a, d\u00f6vl\u0259tin ruh axtard\u0131\u011f\u0131 g\u00fczg\u00fcd\u00fcr.<\/p>\n<p>\u018fg\u0259r biz bu m\u0259kan\u0131 \u015fouya \u00e7evirdiks\u0259, d\u0259y\u0259rl\u0259rimizi itir\u0259rik.<\/p>\n<p>\u018fg\u0259r biz bu m\u0259kan\u0131 duaya \u00e7evirdiks\u0259, xalq olaraq diril\u0259riyik.<\/p>\n<p>\u018fd\u0259biyyat \u2013 q\u0259lbin dan\u0131\u015f\u0131\u011f\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>T\u00fcrb\u0259 \u2013 ruhun dinc\u0259ldiyi yerdir.<\/p>\n<p>Bakuvi \u2013 bu ikisini birl\u0259\u015fdir\u0259n xalq\u0131n s\u0259ssiz duas\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>Ona h\u00f6rm\u0259t \u2013 ke\u00e7mi\u015f\u0259 borc deyil, g\u0259l\u0259c\u0259y\u0259 \u00fcmiddir.<\/p>\n<p><b>S\u0259ssizlikd\u0259 Dan\u0131\u015fan F\u0259ls\u0259f\u0259: Seyid Y\u0259hya Bakuvi v\u0259 M\u0259d\u0259niyy\u0259tin \u0130lahi \u00c7\u0259kisi.<\/b><\/p>\n<p><b>Daxild\u0259n Ba\u015flayan D\u00f6vl\u0259tdir: Bakuvi Kimliyi v\u0259 Ontoloji D\u00f6vl\u0259t\u00e7ilik<\/b><\/p>\n<p>XV \u0259srin bu g\u00fcn\u0259 \u0259ks-s\u0259das\u0131 olan \u015f\u0259xsiyy\u0259ti \u2013 Seyid Y\u0259hya Bakuvi, yaln\u0131z dini elml\u0259rin da\u015f\u0131y\u0131c\u0131s\u0131 deyil, eyni zamanda ontoloji d\u00f6vl\u0259t f\u0259ls\u0259f\u0259sinin banil\u0259rind\u0259n biridir. Bakuvi \u00fc\u00e7\u00fcn d\u00f6vl\u0259t anlay\u0131\u015f\u0131, h\u00fcquqi v\u0259 inzibati bir qurumdan daha art\u0131qd\u0131r \u2013 o, insan ruhunun zahird\u0259ki t\u0259c\u0259ss\u00fcm\u00fcd\u00fcr.<\/p>\n<p>\u201c\u018fg\u0259r i\u00e7ind\u0259 nizam yoxdursa, \u00e7\u00f6ld\u0259 qurdu\u011fun saray da\u011f\u0131lacaq.\u201d (Seyid Y\u0259hya Bakuvi)<\/p>\n<p>Bu ideya Platonun \u201cideal d\u00f6vl\u0259t\u201d anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131 xat\u0131rlad\u0131r, lakin ondan f\u0259rqli olaraq Bakuvi d\u00f6vl\u0259tin t\u0259m\u0259lini t\u0259kc\u0259 a\u011f\u0131l v\u0259 \u0259xlaqda deyil, ruhi m\u0259rif\u0259t v\u0259 ilahi idrakla t\u0259nziml\u0259n\u0259n daxili \u00f6l\u00e7\u00fcd\u0259 g\u00f6r\u00fcr. O yaz\u0131r ki, \u201cKamil insan d\u00f6vl\u0259td\u0259n \u0259vv\u0259l yaranmal\u0131d\u0131r.\u201d<\/p>\n<p>Bu is\u0259 biz\u0259 g\u00f6st\u0259rir ki, Az\u0259rbaycan f\u0259ls\u0259fi \u0259n\u0259n\u0259sind\u0259 d\u00f6vl\u0259t sad\u0259c\u0259 hakimiyy\u0259t al\u0259ti deyil, ruhani-m\u0259d\u0259ni bir missiyad\u0131r.<\/p>\n<p><b>Bakuvi v\u0259 Q\u0259rb F\u0259ls\u0259f\u0259sinin k\u0259si\u015fm\u0259si: Susmaqla d\u00fc\u015f\u00fcnm\u0259k<\/b><\/p>\n<p>Avropa f\u0259ls\u0259f\u0259sind\u0259 Mistisizm, x\u00fcsusil\u0259 d\u0259 Eckhart, B\u00f6hme, Hildegard von Bingen, daha sonra is\u0259 Kant v\u0259 Heidegger kimi filosoflarda t\u0259s\u0259vv\u00fcf\u0259 yax\u0131n d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259l\u0259r g\u00f6r\u00fcn\u00fcr. X\u00fcsusil\u0259 Heidegger \u201cvarl\u0131\u011f\u201d\u0131n \u201cs\u0259ssizlikd\u0259 a\u00e7\u0131ld\u0131\u011f\u0131na\u201d inan\u0131rd\u0131.<\/p>\n<p>Seyid Y\u0259hya Bakuvi is\u0259 \u00e7ox daha \u0259vv\u0259l yaz\u0131rd\u0131: \u201cS\u0259ssizliyin i\u00e7ind\u0259 Haqq\u0131n s\u0259si duyular. K\u0259lm\u0259d\u0259n \u0259vv\u0259l hiss var, s\u0259sd\u0259n \u0259vv\u0259l nur.\u201d<\/p>\n<p>Bu bax\u0131\u015f t\u0259rzi, Q\u0259rb metafizikas\u0131nda sonralar inki\u015faf ed\u0259n \u201ctranssendental ideya\u201d anlay\u0131\u015f\u0131na paralel g\u0259lir. Kant\u0131n \u201cnoumen\u201d \u2013 a\u011f\u0131l\u0131n tam d\u0259rk ed\u0259 bilm\u0259diyi, amma var oldu\u011funu sez\u0259 bildiyi sah\u0259, Bakuvid\u0259 \u201cbatini al\u0259m\u201d kimi m\u00f6vcuddur. F\u0259rq ondad\u0131r ki, Bakuvi onu t\u0259kc\u0259 sezmir, h\u0259m d\u0259 m\u0259rif\u0259t v\u0259 zikr vasit\u0259sil\u0259 ona \u00e7atma\u011fa \u00e7a\u011f\u0131r\u0131r.<\/p>\n<p>Bu, \u015e\u0259rq t\u0259f\u0259kk\u00fcr\u00fcn\u00fcn Q\u0259rb f\u0259ls\u0259f\u0259sin\u0259 verdiyi t\u00f6hf\u0259nin nadir \u00f6rn\u0259yidir. Biz Q\u0259rbi \u00f6yr\u0259nirik, amma Q\u0259rb d\u0259 Bakuvi kimi \u015f\u0259xsiyy\u0259tl\u0259rin vasit\u0259sil\u0259 \u015e\u0259rqin f\u0259ls\u0259fi sakitliyind\u0259n b\u0259hr\u0259l\u0259nmi\u015fdir.<\/p>\n<p><b>\u0130lahi G\u00fcc-M\u0259d\u0259niyy\u0259t-D\u00f6vl\u0259t \u00fc\u00e7buca\u011f\u0131<\/b><\/p>\n<p>Seyid Y\u0259hya Bakuvi d\u00fcnyan\u0131 ilahi nizama \u0259saslanan bir m\u0259d\u0259niyy\u0259t sferas\u0131 kimi g\u00f6r\u00fcrd\u00fc. O inan\u0131rd\u0131 ki, m\u0259d\u0259niyy\u0259t \u2013 Tanr\u0131n\u0131n yer \u00fcz\u00fcnd\u0259ki n\u0259f\u0259sidir, insan onu t\u0259c\u0259lla etdir\u0259nd\u0259 d\u00f6vl\u0259t m\u0259n\u0259vi g\u00fcc\u0259 \u00e7evrilir.<\/p>\n<p>\u201cM\u0259d\u0259niyy\u0259t \u2013 ruhun paltar\u0131d\u0131r. Bu paltar c\u0131r\u0131ld\u0131qda, c\u0259miyy\u0259tin h\u0259yas\u0131 a\u00e7\u0131lar.\u201d<\/p>\n<p>Bu c\u00fcml\u0259 sad\u0259 g\u00f6r\u00fcns\u0259 d\u0259, d\u00f6vl\u0259tl\u0259rin kultural t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyi v\u0259 milli kimlik f\u0259ls\u0259f\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn son d\u0259r\u0259c\u0259 strateji bir d\u00fcsturdur.<\/p>\n<p>Bakuvi, \u015eirvan\u015fah saray\u0131nda \u00e7al\u0131\u015fark\u0259n sarayla sufiliyi bar\u0131\u015fd\u0131rm\u0131\u015f, zahiri hakimiyy\u0259tl\u0259 batini hikm\u0259ti b\u00fct\u00f6v bir m\u0259n\u0259vi konstruksiya hal\u0131nda ya\u015fam\u0131\u015fd\u0131r. Onun sarayda olmas\u0131 bu g\u00fcn d\u00f6vl\u0259tl\u0259rin m\u0259d\u0259niyy\u0259t siyas\u0259ti \u00fc\u00e7\u00fcn \u00f6rn\u0259k ola bil\u0259r. Bug\u00fcnk\u00fc h\u00f6kum\u0259tl\u0259r d\u0259 daxili hikm\u0259ti d\u00f6vl\u0259t mexanizmin\u0259 da\u015f\u0131mal\u0131d\u0131r. M\u0259d\u0259niyy\u0259tin inki\u015faf\u0131: T\u0259f\u0259kk\u00fcrd\u0259n S\u0259n\u0259t\u0259.<\/p>\n<p>Bakuvi m\u0259d\u0259niyy\u0259ti dekorativ s\u0259n\u0259t, r\u0259ssaml\u0131q v\u0259 poeziya il\u0259 s\u0131x ba\u011fl\u0131 g\u00f6r\u00fcrd\u00fc. O, h\u0259r bir s\u0259n\u0259t formas\u0131nda daxili t\u0259mizlik, ruhi kamillik v\u0259 ilahi i\u015f\u0131q axtar\u0131rd\u0131. M\u0259hz buna g\u00f6r\u0259 o, s\u0259n\u0259ti zikr formas\u0131na \u00e7evirir.<\/p>\n<p>Bu g\u00fcn Az\u0259rbaycan m\u0259d\u0259niyy\u0259ti Bakuvi f\u0259ls\u0259f\u0259sini yaln\u0131z ya\u015fatmal\u0131 deyil, h\u0259m d\u0259 inki\u015faf etdirm\u0259lidir. Biz onun f\u0259ls\u0259f\u0259sini r\u0259ssaml\u0131qda, \u0259d\u0259biyyatda, teatrda, musiqid\u0259 \u2013 h\u0259qiqi estetik-t\u0259rbiy\u0259vi s\u0259viyy\u0259d\u0259 ya\u015fatmal\u0131y\u0131q.<\/p>\n<p>T\u00fcrb\u0259sinin \u00f6n\u00fcnd\u0259 konsert ke\u00e7irilirs\u0259, bu, ritual bir musiqi, ruhu oyadan na\u011fara, sufil\u0259rin s\u0259mas\u0131, estetik dramaturgiya olmal\u0131d\u0131r. \u00c7\u00fcnki bu m\u0259kanda m\u0259d\u0259niyy\u0259t \u2013 ibad\u0259tdir.<\/p>\n<p><b>Tarixi irsin qiym\u0259ti: sad\u0259c\u0259 qorumaq deyil, tan\u0131tmaq<\/b><\/p>\n<p>Seyid Y\u0259hya Bakuvi yaln\u0131z bir \u015f\u0259xsiyy\u0259t deyil, fikir memar\u0131d\u0131r. Bu memarl\u0131q \u2013 yaln\u0131z t\u00fcrb\u0259sind\u0259 deyil, h\u0259m d\u0259 xalq\u0131n yadda\u015f\u0131nda, d\u00f6vl\u0259tin ideologiyas\u0131nda, mill\u0259tin \u00f6z\u00fcn\u00fc tan\u0131mas\u0131nda davam etm\u0259lidir.<\/p>\n<p>Tarixi d\u0259y\u0259rl\u0259r\u0259 h\u00f6rm\u0259t \u2013 t\u0259kc\u0259 qorumaq yox, onu do\u011fru t\u0259qdim etm\u0259kdir. \u018fg\u0259r Bakuvi d\u00fcnyaya t\u0259qdim olunacaqsa, bu t\u0259qdimat onun t\u0259s\u0259vv\u00fcf\u00fcnd\u0259n \u00e7\u0131xar\u0131lan m\u00fcasir multikultural f\u0259ls\u0259f\u0259 il\u0259, ruh-d\u00f6vl\u0259t-m\u0259d\u0259niyy\u0259t \u0259laq\u0259sinin i\u00e7ind\u0259 olmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p><b>Son n\u0259tic\u0259: Bakuvi, Az\u0259rbaycan v\u0259 b\u0259\u015f\u0259riyy\u0259t<\/b><\/p>\n<p>Bu g\u00fcn Az\u0259rbaycanda Seyid Y\u0259hya Bakuvi irsi yaln\u0131z dini v\u0259 milli kontekstd\u0259 deyil, beyn\u0259lxalq f\u0259ls\u0259fi v\u0259 humanist diskursun bir hiss\u0259si kimi tan\u0131d\u0131lmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>Bu m\u0259qs\u0259dl\u0259:<\/p>\n<p>\u2013 Bakuvi \u0130rs M\u0259rk\u0259zi yarad\u0131lmal\u0131, Multikulturalizm \u00fczr\u0259 Bakuvi Forumu Bak\u0131 v\u0259 Avropa \u015f\u0259h\u0259rl\u0259rind\u0259 t\u0259\u015fkil olunmal\u0131, onun fikirl\u0259ri \u0259sas\u0131nda Az\u0259rbaycan d\u00f6vl\u0259t\u00e7iliyinin f\u0259ls\u0259fi \u0259saslar\u0131 yenid\u0259n yaz\u0131lmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p><b>F\u0259ls\u0259fi yekun<\/b><\/p>\n<p>Seyid Y\u0259hya Bakuvi biz\u0259 \u00f6yr\u0259dir ki, d\u00f6vl\u0259tin q\u00fcdr\u0259ti tankda deyil, t\u0259f\u0259kk\u00fcrd\u0259dir. M\u0259d\u0259niyy\u0259t is\u0259 kitabxanalarda deyil, k\u00f6n\u00fcll\u0259rd\u0259 ya\u015famal\u0131d\u0131r. \u0130lahi hikm\u0259t is\u0259 g\u00f6yl\u0259rd\u0259 deyil, insan \u00fcr\u0259yinin ayd\u0131nl\u0131\u011f\u0131ndad\u0131r.<\/p>\n<p>Bakuvi \u2013 bir s\u00fckutdur. Bu s\u00fckutun i\u00e7ind\u0259 bir mill\u0259t dan\u0131\u015f\u0131r. S\u00fckutun hikm\u0259ti v\u0259 daxili \u0130\u015f\u0131q: Seyid Y\u0259hya Bakuvi irsin\u0259 h\u00f6rm\u0259t, m\u0259d\u0259niyy\u0259t\u0259 d\u0259v\u0259t.<\/p>\n<p>\u0130\u00e7\u0259ri\u015f\u0259h\u0259rin da\u015flar\u0131 dan\u0131\u015fsayd\u0131, \u0259n \u00e7ox dan\u0131\u015fan t\u00fcrb\u0259l\u0259r olard\u0131. Onlar s\u00fckut i\u00e7ind\u0259 n\u0259f\u0259sl\u0259n\u0259n zamand\u0131r \u2013 susurlar, amma \u00f6yr\u0259dirl\u0259r. Bu g\u00fcn \u015eirvan\u015fahlar\u0131n miras\u0131 olan \u0130\u00e7\u0259ri\u015f\u0259h\u0259rd\u0259, konkret olaraq Seyid Y\u0259hya Bakuvinin t\u00fcrb\u0259si \u00f6n\u00fcnd\u0259 ke\u00e7iril\u0259n konsert proqram\u0131 c\u0259miyy\u0259td\u0259 m\u00fcxt\u0259lif reaksiyalara s\u0259b\u0259b oldu. Bu, sad\u0259c\u0259 bir t\u0259dbir deyildi; bu, tarixl\u0259 bu g\u00fcn aras\u0131ndak\u0131 k\u00f6rp\u00fcn\u00fcn hans\u0131 s\u0259viyy\u0259d\u0259 in\u015fa olundu\u011funun g\u00f6st\u0259ricisiydi.<\/p>\n<p><b>\u018fvv\u0259lc\u0259 bir sual: Bakuvi kim idi v\u0259 n\u0259 \u00fc\u00e7\u00fcn bu q\u0259d\u0259r h\u0259ssasl\u0131q do\u011furur?<\/b><\/p>\n<p>T\u0259s\u0259vv\u00fcf\u00fcn zirv\u0259si: Bakuvi Kimdir?<\/p>\n<p>Seyid Y\u0259hya Bakuvi \u2013 XV \u0259srd\u0259 ya\u015fayan, \u015eirvan\u015fah saray\u0131n\u0131n r\u0259smi alimi, sufi filosofu, metafizik d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259nin, ruhani t\u0259rbiy\u0259nin v\u0259 Az\u0259rbaycan-islam elminin q\u0131z\u0131l \u00e7a\u011f\u0131n\u0131n n\u00fcmay\u0259nd\u0259si. Onun \u0259s\u0259rl\u0259ri sad\u0259c\u0259 dini yox, insan\u0131n daxili al\u0259mi, d\u00f6vl\u0259t-mill\u0259t m\u00fcnasib\u0259ti, kainatla insan aras\u0131ndak\u0131 metafizik \u0259laq\u0259 \u00fcz\u0259rind\u0259 qurulub. O, t\u0259f\u0259kk\u00fcr\u00fc ibad\u0259t\u0259 \u00e7evir\u0259n, d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259ni ruhun m\u0259rt\u0259b\u0259l\u0259rin\u0259 \u00e7evir\u0259n bir m\u00fcdrikdir.<\/p>\n<p>Onun \u201c\u015e\u0259rh-i Qasida-yi Tuid\u0259\u201d, \u201cRisal\u0259 fi t\u0259vhid\u201d, \u201c\u018fsraru\u2019l-\u0259vliya\u201d v\u0259 dig\u0259r \u0259s\u0259rl\u0259rind\u0259 biz yaln\u0131z dini t\u0259liml\u0259r yox, h\u0259m d\u0259 multikultural d\u00fcnyag\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn, insan h\u00fcquqlar\u0131 f\u0259ls\u0259f\u0259sinin, m\u0259d\u0259niyy\u0259tin m\u0259n\u0259vi dayaqlar\u0131n\u0131n d\u0259rin analizini g\u00f6r\u00fcr\u00fck.<\/p>\n<p>\u201cHaqq\u0131 tan\u0131yan insan, he\u00e7 bir canl\u0131n\u0131n izz\u0259tini tapdalamaz.\u201d Bakuvinin bu fikri bug\u00fcnk\u00fc d\u00fcnyan\u0131n b\u00f6hranl\u0131 sivilizasiya d\u00fcz\u0259nind\u0259, irq, din v\u0259 kimlik m\u00fcnaqi\u015f\u0259l\u0259rinin fonunda b\u0259\u015f\u0259riyy\u0259t \u00fc\u00e7\u00fcn d\u0259y\u0259rl\u0259r sistemidir.<\/p>\n<p><b>M\u00fcq\u0259dd\u0259sl\u0259rin m\u0259kan\u0131: \u0259yl\u0259nc\u0259 deyil, \u0259yl\u0259v (t\u0259f\u0259kk\u00fcr)<\/b><\/p>\n<p>T\u00fcrb\u0259 \u2013 t\u0259kc\u0259 q\u0259bir deyil. T\u00fcrb\u0259 daxili al\u0259min \u015f\u0259had\u0259tgah\u0131d\u0131r. Bura musiqinin yox, s\u0259man\u0131n, t\u0259f\u0259kk\u00fcr\u00fcn, xatir\u0259nin s\u0259sl\u0259ndiyi yerdir. Orada Bakuvi yat\u0131r \u2013 bir \u00f6vliya, bir arif, bir sufi-alim. Onun yan\u0131nda t\u0259\u015fkil edil\u0259n t\u0259dbirl\u0259r yaln\u0131z \u201c\u0259d\u0259bi\u201d, \u201cm\u0259d\u0259ni\u201d yox, h\u0259m d\u0259 ruhani bax\u0131\u015fla haz\u0131rlanmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>Bu m\u0259kanlarda ke\u00e7iril\u0259n t\u0259dbirl\u0259r s\u0259ssizlikd\u0259 s\u0259sl\u0259nm\u0259li, estetikada t\u0259rbiy\u0259l\u0259ndirici, kamil insan ideal\u0131na y\u00f6n\u0259lik olmal\u0131d\u0131r. Musiqi \u0259leyhin\u0259 deyilik, lakin ruhani m\u0259kanlarda musiqi ilahi ritm\u0259 \u00e7evrilm\u0259lidir, ifrat s\u0259s, texno-dinamikas\u0131, qeyri-kamil s\u0259hn\u0259l\u0259r bu m\u0259kan\u0131n ruhuna ziddir.<\/p>\n<p><b>\u0130\u00e7imizd\u0259ki \u0130\u00e7\u0259ri\u015f\u0259h\u0259r<\/b><\/p>\n<p>Seyid Y\u0259hya Bakuvi Az\u0259rbaycan d\u00f6vl\u0259t\u00e7iliyinin \u0259saslar\u0131ndan say\u0131lan milli-m\u0259d\u0259ni \u00f6z\u00fcn\u00fcd\u0259rk, \u0259xlaqi t\u0259m\u0259ll\u0259r v\u0259 daxili inki\u015faf f\u0259ls\u0259f\u0259sini formala\u015fd\u0131ran \u015f\u0259xsiyy\u0259tl\u0259rd\u0259n biridir. O yaz\u0131rd\u0131: \u201cD\u00f6vl\u0259t \u2013 insan\u0131n zahiri nizam\u0131d\u0131r. Amma bu nizam\u0131n \u0259sl daya\u011f\u0131 daxili \u0259xlaqd\u0131r.\u201d<\/p>\n<p>Bu, bug\u00fcnk\u00fc d\u00f6vl\u0259t\u00e7ilik v\u0259 v\u0259t\u0259nda\u015fl\u0131q anlay\u0131\u015f\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn b\u0259l\u0259d\u00e7i olmal\u0131d\u0131r. Bakuvi \u00fc\u00e7\u00fcn d\u00f6vl\u0259t \u2013 xalq\u0131n daxili d\u00fcnyas\u0131n\u0131n idar\u0259 formas\u0131d\u0131r. H\u0259r bir f\u0259rdin \u00f6z ruhunu tan\u0131mas\u0131 d\u00f6vl\u0259tin sabitliyin\u0259, m\u0259d\u0259niyy\u0259tin is\u0259 davaml\u0131 inki\u015faf\u0131na z\u0259min yarad\u0131r.<\/p>\n<p><b>Multikultural d\u0259y\u0259rl\u0259rin \u0259sas\u0131nda \u2013 sufi d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259<\/b><\/p>\n<p>O, yaln\u0131z bir m\u00fcs\u0259lman alimi deyil. O, b\u00fct\u00fcn insanl\u0131q \u00fc\u00e7\u00fcn dan\u0131\u015fan bir d\u0259y\u0259rl\u0259r m\u0259b\u0259didir. Onun t\u0259s\u0259vv\u00fcf\u00fc \u2013 qapal\u0131 deyil, a\u00e7\u0131qd\u0131r. O, f\u0259rqlilikl\u0259rd\u0259 vahidliyi, dill\u0259rd\u0259 bir s\u0259man\u0131, m\u0259d\u0259niyy\u0259tl\u0259rd\u0259 bir d\u0259rinliyi axtar\u0131r.<\/p>\n<p>\u201cDil d\u0259yi\u015f\u0259 bil\u0259r, amma h\u0259qiq\u0259t eyni qalar. Tanr\u0131ya ged\u0259n yol f\u0259rqlidir, amma m\u0259qs\u0259d eyni.\u201d (Bakuvi)<\/p>\n<p>Bu fikir, UNESCO-nun m\u0259d\u0259niyy\u0259tl\u0259raras\u0131 dialoq strategiyas\u0131n\u0131n ruhuna uy\u011fundur. Bakuvi \u2013 Az\u0259rbaycan\u0131n d\u00fcnyaya verdiyi multikultural irs n\u00fcmun\u0259sidir.<\/p>\n<p>Bu g\u00fcn n\u0259 etm\u0259liyik?<\/p>\n<p>Seyid Y\u0259hya Bakuvi t\u00fcrb\u0259si sad\u0259c\u0259 ziyar\u0259tgah deyil. Bu, m\u0259d\u0259ni v\u0259 f\u0259ls\u0259fi maarifl\u0259ndirm\u0259 m\u0259kan\u0131 olmal\u0131d\u0131r. Burada:<\/p>\n<p>\u2013 \u0130llik Bakuvi F\u0259ls\u0259f\u0259 g\u00fcnl\u0259ri,<\/p>\n<p>\u2013 Sufi Poeziya gec\u0259l\u0259ri,<\/p>\n<p>\u2013 Multikultural Dialoq Platformas\u0131,<\/p>\n<p>\u2013 T\u0259s\u0259vv\u00fcf v\u0259 D\u00f6vl\u0259t\u00e7ilik simpoziumlar\u0131 ke\u00e7irilm\u0259li,<\/p>\n<p>\u2013 G\u0259ncl\u0259r\u0259 ruhi maarifl\u0259ndirm\u0259 y\u00f6n\u0259lik layih\u0259l\u0259r haz\u0131rlanmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p><b><span style=\"color: #ff0000;\">Bakuvi t\u00fcrb\u0259si bir s\u00fckut kitabxanas\u0131d\u0131r \u2013 biz onun s\u0259ssizliyind\u0259 dan\u0131\u015fma\u011f\u0131 \u00f6yr\u0259nm\u0259liyik.<\/span><\/b><\/p>\n<p><strong><span style=\"color: #ff0000;\">B\u0259z\u0259n s\u0259sd\u0259n deyil, s\u0259ssizlikd\u0259n h\u0259y\u0259canlanmaq laz\u0131md\u0131r. B\u0259z\u0259n musiqid\u0259n deyil, dua ritmind\u0259n ilham almaq laz\u0131md\u0131r. V\u0259 \u0259n \u0259sas\u0131, b\u0259z\u0259n bir m\u0259kan t\u0259kc\u0259 da\u015f deyil \u2013 bir f\u0259ls\u0259f\u0259dir.<\/span><\/strong><\/p>\n<p><strong><span style=\"color: #ff0000;\">Seyid Y\u0259hya Bakuvi Az\u0259rbaycan tarixinin yaln\u0131z ke\u00e7mi\u015fi deyil, bug\u00fcnk\u00fc kimliyimiz, g\u0259l\u0259c\u0259yimiz v\u0259 b\u0259\u015f\u0259riyy\u0259t\u0259 cavab\u0131m\u0131zd\u0131r. Onun t\u00fcrb\u0259sin\u0259 h\u00f6rm\u0259t yaln\u0131z bir alim\u0259 deyil, insanl\u0131\u011fa h\u00f6rm\u0259tdir.<\/span><\/strong><\/p>\n<p><span style=\"color: #3366ff;\"><b><i>ZiM.Az<\/i><\/b><\/span><\/p>\n<p>.<\/p>\n<p>Mu\u0259llif huquqlar\u0131 qorunur.<\/p>\n<p>M\u0259lumatdan istifad\u0259 etdikd\u0259 istinad mutl\u0259qdir.<\/p>\n<nav class=\"navigation post-navigation\" aria-label=\"Continue Reading\">\n<h2 class=\"screen-reader-text\">Continue Reading<\/h2>\n<\/nav><\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>T\u00fcrb\u0259 \u2013 da\u015f deyil, d\u0259y\u0259rdir Bir t\u00fcrb\u0259, sad\u0259c\u0259 bir m\u0259zar yeri deyil. T\u00fcrb\u0259 \u2013 xatir\u0259nin&#8230;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":2659,"comment_status":"","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-2658","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-ziya-info-az"],"featured_image_urls":{"full":["https:\/\/zirve.info.az\/wp-content\/uploads\/2025\/07\/Adem-Bakuvi-001.jpg",338,277,false],"thumbnail":["https:\/\/zirve.info.az\/wp-content\/uploads\/2025\/07\/Adem-Bakuvi-001-150x150.jpg",150,150,true],"medium":["https:\/\/zirve.info.az\/wp-content\/uploads\/2025\/07\/Adem-Bakuvi-001-300x246.jpg",300,246,true],"medium_large":["https:\/\/zirve.info.az\/wp-content\/uploads\/2025\/07\/Adem-Bakuvi-001.jpg",338,277,false],"large":["https:\/\/zirve.info.az\/wp-content\/uploads\/2025\/07\/Adem-Bakuvi-001.jpg",338,277,false],"1536x1536":["https:\/\/zirve.info.az\/wp-content\/uploads\/2025\/07\/Adem-Bakuvi-001.jpg",338,277,false],"2048x2048":["https:\/\/zirve.info.az\/wp-content\/uploads\/2025\/07\/Adem-Bakuvi-001.jpg",338,277,false],"newsphere-slider-full":["https:\/\/zirve.info.az\/wp-content\/uploads\/2025\/07\/Adem-Bakuvi-001.jpg",338,277,false],"newsphere-featured":["https:\/\/zirve.info.az\/wp-content\/uploads\/2025\/07\/Adem-Bakuvi-001.jpg",338,277,false],"newsphere-medium":["https:\/\/zirve.info.az\/wp-content\/uploads\/2025\/07\/Adem-Bakuvi-001.jpg",338,277,false]},"author_info":{"display_name":"Z\u0130RVE.\u0130NFO.AZ","author_link":"https:\/\/zirve.info.az\/author\/admin"},"category_info":"<a href=\"https:\/\/zirve.info.az\/?cat=1\" rel=\"category\">Ziya.\u0130nfo.Az<\/a>","tag_info":"Ziya.\u0130nfo.Az","comment_count":"0","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/zirve.info.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2658","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/zirve.info.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/zirve.info.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/zirve.info.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/zirve.info.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=2658"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/zirve.info.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2658\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/zirve.info.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/2659"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/zirve.info.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=2658"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/zirve.info.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=2658"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/zirve.info.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=2658"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}