{"id":2281,"date":"2024-02-24T22:14:57","date_gmt":"2024-02-24T18:14:57","guid":{"rendered":"https:\/\/zirve.info.az\/?p=2281"},"modified":"2024-02-24T22:14:57","modified_gmt":"2024-02-24T18:14:57","slug":"xx-esrin-qanli-faciesi-xocali","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/zirve.info.az\/?p=2281","title":{"rendered":"XX \u018fSR\u0130N QANLI FAC\u0130\u018fS\u0130 XOCALI"},"content":{"rendered":"<p><span style=\"color: #993366\"><strong>D\u0259rin \u00fcr\u0259k a\u011fr\u0131s\u0131 il\u0259 qeyd etm\u0259y\u0259 bilmirs\u0259n. Erm\u0259nil\u0259r ruslar\u0131n 366-c\u0131 alay\u0131n\u0131n k\u00f6m\u0259yi il\u0259 Xocal\u0131n\u0131 yerl\u0259 yeksan etdikd\u0259n sonra bu v\u0259h\u015filikl\u0259ri lent\u0259 alaraq b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyaya m\u00fcs\u0259lman az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n xristian erm\u0259nil\u0259r\u0259 qar\u015f\u0131 v\u0259h\u015filikl\u0259ri ad\u0131 alt\u0131nda yay\u0131rd\u0131lar. Az\u0259rbaycan\u0131n o zamank\u0131 r\u0259hb\u0259rliyinin g\u00f6st\u0259ri\u015fi il\u0259 M\u0259k\u0259zi \u0130nformasiya\u00a0 Agentliyi is\u0259 ba\u015f ver\u0259nl\u0259ri malalayaraq el\u0259 bir ciddi hadis\u0259nin ba\u015f verm\u0259diyini, h\u0259rbi toqqu\u015fmalar n\u0259tic\u0259sind\u0259 4 az\u0259rbaycanl\u0131n\u0131n h\u0259lak olmas\u0131 haqq\u0131nda yaz\u0131rd\u0131. Amma m\u0259s\u0259l\u0259nin daha ibrat\u0259miz t\u0259r\u0259fi ondad\u0131r ki, erm\u0259nil\u0259rin bu t\u0259bli\u011fat h\u0259yas\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131n n\u00fcmun\u0259si olan video\u00e7arx\u0131 alan o zamanki Roma papas\u0131 II \u0130ohan Pavel d\u0259rin bir sars\u0131nt\u0131 i\u00e7\u0259risind\u0259 erm\u0259nil\u0259r\u0259 yaz\u0131rd\u0131: <em>\u201cSizl\u0259rin Xristian d\u00fcnyas\u0131n\u0131n forpostu kimi xristian d\u0259y\u0259rl\u0259ri u\u011frunda nec\u0259 f\u0259dakarl\u0131la m\u00fcbariz\u0259 apard\u0131\u011f\u0131n\u0131zdan v\u0259cd\u0259 g\u0259ldim. \u00dcmid edir\u0259m ki, he\u00e7 olmasa bir g\u00fcn h\u0259min torpaqlara\u00a0 g\u0259lib bu \u0259z\u0259m\u0259tli m\u00fcbariz\u0259ni aparan q\u0259hr\u0259manlar\u0131n\u0131n\u00a0 \u0259ziz xatir\u0259l\u0259ri \u00f6n\u00fcnd\u0259 ba\u015f \u0259ym\u0259k s\u0259ad\u0259ti m\u0259n\u0259 n\u0259sib olacaq\u201d.<\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<p>Bu yerd\u0259 o zamank\u0131 SSR\u0130 prezidenti M.Qorbaovun, Kreml siyasi elitas\u0131n\u0131n, Sovet Ordusu v\u0259 onun yerl\u0259rd\u0259ki\u00a0 h\u0259rbi hiss\u0259l\u0259rinin ad\u0131n\u0131 \u00e7\u0259km\u0259d\u0259n ke\u00e7inm\u0259k olmur. \u00c7\u00fcnki onlar\u0131n bu d\u0259h\u015f\u0259tli q\u0131\u011f\u0131n\u0131na g\u00f6r\u0259 ya siyasi m\u0259suliyy\u0259tl\u0259ri, ya da birba\u015fa rollar\u0131 var. M\u0259s\u0259l\u0259n, o zamank\u0131 m\u00fcdafi\u0259 naziri G. Yazov bu yax\u0131nlarda verdiyi m\u00fchasib\u0259l\u0259rind\u0259n birind\u0259 M.Qorba\u00e7ovun Erm\u0259nistan\u0131n m\u0259d\u0259niyy\u0259t xadiml\u0259ri il\u0259 g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc xat\u0131rlay\u0131r v\u0259 qeyd edir ki, o, S. Kaputikyan\u0131n Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011f ba\u011fl\u0131 n\u00f6vb\u0259ti ahu \u2013 zar\u0131na h\u0259v\u0259sl\u0259 qulaq asaraq \u201cSiz y\u0259qin ki, Artsax\u0131 n\u0259z\u0259rd\u0259 tutursunuz\u201d replikas\u0131n\u0131 at\u0131b. M. Qorba\u00e7ovun bu replikas\u0131ndan v\u0259cd\u0259 g\u0259l\u0259n bu qoca \u015fovinist \u201cSiz h\u0259tta Qaraba\u011f\u0131n tarixi ad\u0131n\u0131 da bilirsiniz\u201d dey\u0259r\u0259k bu t\u0259fti\u015f\u00e7i ba\u015f kommunist\u0259 t\u0259zim edir. Y\u0259qin ki, R.Oorba\u00e7ova orada olsayd\u0131 daha \u00fcr\u0259kbuland\u0131r\u0131c\u0131 s\u00f6zl\u0259r s\u00f6yl\u0259y\u0259rdi. Bu s\u0259b\u0259bd\u0259n d\u0259 onlar\u0131n bu v\u0259 dig\u0259r s\u00f6zl\u0259ri\u00a0 Xocal\u0131 soyq\u0131r\u0131m\u0131na aparan yollar bar\u0259d\u0259 m\u00fc\u0259yy\u0259n ipuclar\u0131 verir. Bu \u00f6lk\u0259nin demokrat kommunisti B. Yeltsin Da\u011fl\u0131q v\u0259 b\u00fct\u00fcn\u00a0 Qaraba\u011fda erm\u0259ni d\u0259r\u0259b\u0259yliyinin ba\u015f al\u0131b getm\u0259sin\u0259 n\u0259inki siyasi, h\u0259m d\u0259 h\u0259rbi d\u0259st\u0259k verib.\u00a0 \u0130lk d\u00f6vrl\u0259rd\u0259 muzdlu rus \u0259sg\u0259ri xidm\u0259tl\u0259rind\u0259n yararlanan erm\u0259nil\u0259r, sonradan bu cinay\u0259t \u015f\u0259b\u0259k\u0259sini daha da geni\u015fl\u0259ndirir\u0259r\u0259k beyn\u0259lxalq muzdulu d\u0259st\u0259l\u0259ri d\u0259 onlar\u0131n s\u0131ralar\u0131na qat\u0131rlar. Bu torpaqlarda\u00a0 dislokasiya olunan rus qo\u015funlar\u0131 v\u0259 muzdulu d\u0259st\u0259l\u0259r az\u0259rbaycanl\u0131lara qar\u015f\u0131 \u0259m\u0259liyyatlardan milyonlarla rubl pul qazan\u0131rd\u0131lar.Dinc \u0259haliy\u0259 qar\u015f\u0131 q\u0131r\u011f\u0131nlarla bar\u0131\u015fmayaraq a\u011f bayraq qald\u0131r\u0131b az\u0259rbaycanl\u0131lar t\u0259r\u0259f\u0259 ke\u00e7\u0259n 366-c\u0131 alay\u0131n 3 \u0259sg\u0259rinin verdiyi m\u0259lumata g\u00f6r\u0259:<\/p>\n<p>1) Az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n ya\u015fay\u0131\u015f m\u0259nt\u0259q\u0259sin\u0259 1 top at\u0259\u015fi \u2013 1300 rubl,<\/p>\n<p>2) BTR-in bir gec\u0259lik icar\u0259si \u2013 5 min rubl,<\/p>\n<p>3) Piyadalar\u0131n D\u00f6y\u00fc\u015f Ma\u015f\u0131n\u0131 \u2013 PDM-d\u0259n ibar\u0259t 6 d\u00f6y\u00fc\u015f qrupunun bir h\u0259rbi \u0259m\u0259liyyat\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn \u2013 1 milyon 500 min rubl,<\/p>\n<p>4) Ki\u00e7ik r\u00fctb\u0259li zabitl\u0259rin t\u0259limatlar\u0131na \u2013 4 min rubl v\u0259 sair \u00f6d\u0259nilirdi&#8230;<\/p>\n<p>Yad\u0131ma \u00e7e\u00e7enl\u0259r ruslara qar\u015f\u0131 m\u00fcharib\u0259d\u0259 yenildikd\u0259n sonra\u00a0 Da\u011f\u0131stan\u0131n Kizliyar \u015f\u0259h\u0259rin\u0259 8 Mart qad\u0131nlar bayram\u0131 \u0259r\u0259f\u0259sind\u0259 g\u00fcl aparm\u0131\u015f bir h\u0259myerlimizin dan\u0131\u015fd\u0131qlar\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcr. Onun dediyin\u0259 g\u00f6r\u0259, ki\u00e7ik bazarda yegan\u0259 g\u00fclsatan oldu\u011funa g\u00f6r\u0259, ona podpolkovnik r\u00fctb\u0259sind\u0259 i\u00e7gilibir rus h\u0259rbi\u00e7isi yana\u015f\u0131r\u00a0 v\u0259 b\u00fct\u00fcn g\u00fcll\u0259rini ald\u0131\u011f\u0131n\u0131 v\u0259 buradan \u00f6t\u0259n h\u0259r qad\u0131n\u0131 q\u0259r\u0259nfill\u0259 t\u0259brik ed\u0259c\u0259yini deyir. O, 2-3 saat \u0259rzind\u0259 onun g\u00fcll\u0259rimi paylay\u0131b qurtar\u0131r v\u0259 sonra da n\u0259 q\u0259d\u0259r pul \u00f6d\u0259y\u0259c\u0259yini bildirir.\u00a0 \u00c7atacaq pulun miqdar\u0131n\u0131 s\u00f6yl\u0259dikd\u0259n sonra rus h\u0259rb\u00e7isi cibl\u0259rind\u0259n xeyli pul \u00e7\u0131xar\u0131b t\u0259k\u0259bb\u00fcrl\u0259 pi\u015ftaxtan\u0131nm \u00fcst\u00fcn\u0259 at\u0131r v\u0259 amiran\u0259 bir t\u0259rzd\u0259 n\u0259 q\u0259d\u0259r laz\u0131md\u0131rsa g\u00f6t\u00fcm\u0259sini\u00a0 ist\u0259yir. O is\u0259 ona \u00e7atacaq pullar\u0131 say\u0131b g\u00f6t\u00fcr\u00fcr v\u0259 qalan pullar\u0131 podpolkovnik\u0259 qaytar\u0131r. H\u0259myerlimizin halall\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcb s\u00f6hb\u0259t\u0259 giri\u015f\u0259n rus zabiti\u00a0 h\u0259tta onu qonaql\u0131\u011fa d\u0259v\u0259t edir. H\u0259myerlimiz ondan bu q\u0259d\u0259r s\u0259xav\u0259tliliyin s\u0259b\u0259bini soru\u015fur. M\u0259lum olur ki, podpolkovnik\u00c7e\u00e7enistanda bir artilleriya alay\u0131n\u0131n komandiridir. Onun alay\u0131 \u00e7e\u00e7en k\u0259ndl\u0259rini bir-bir m\u00fchasir\u0259y\u0259 al\u0131r v\u0259 k\u0259nd a\u011fsaqqallar\u0131na el\u00e7i g\u00f6nd\u0259rib\u00a0 m\u00fc\u0259yy\u0259n m\u0259bl\u0259\u011fd\u0259 pul m\u00fcqabilind\u0259 k\u0259ndi top at\u0259\u015fin\u0259 tutmayayaca\u011f\u0131n\u0131 bildirirmi\u015f. X\u0259rac\u0131 verm\u0259y\u0259n k\u0259ndl\u0259rin\u00a0 hal\u0131 is\u0259 f\u0259na olurmu\u015f. Bel\u0259c\u0259 bu top\u00e7u komandir g\u00fcnahlar\u0131n\u0131 yumaq namin\u0259 s\u0259xav\u0259t kis\u0259sinin a\u011fz\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131bm\u0131\u015f.<\/p>\n<p>Yen\u0259 d\u0259 yad\u0131ma m\u0259\u015fhur dramaturqumuz C.Cabbarl\u0131n\u0131n \u201c1905-ci il\u201d pyesind\u0259ki \u201catan kazaklard\u0131r\u201d ifad\u0259si d\u00fc\u015f\u00fcr. O zamanki 1905-1907- ill\u0259rin erm\u0259ni-m\u00fcs\u0259lman davas\u0131nda bu \u0259razil\u0259r\u0259 yerl\u0259\u015fdirilmi\u015f rus kazaklar\u0131n\u0131n hans\u0131 oyunlardan \u00e7\u0131xd\u0131\u011fn\u0131 son vaxtlar \u00fcz\u0259 \u00e7\u0131xma\u011fa ba\u015flayan arxiv materiallar\u0131\u00a0 da s\u00fcbut edir.\u00a0 M\u0259s\u0259l\u0259n, 1905-ci il faci\u0259l\u0259rinin canl\u0131 \u015fahidi olan erm\u0259ni Ohanis Apresyan xatir\u0259l\u0259rind\u0259 yaz\u0131r: &#8220;Qaraba\u011fda guya sakitliyi b\u0259rpa etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn g\u0259z\u0259n atl\u0131 kazaklar biz erm\u0259nil\u0259r\u0259 deyirdil\u0259r ki, g\u00fcnd\u00fcz vaxt\u0131 biz \u00f6z v\u0259zif\u0259mizi yerin\u0259 yetiririk, sizin az\u0259rbaycanl\u0131lara h\u00fccum etm\u0259yiniz\u0259 yol ver\u0259 bilm\u0259rik. Amma ax\u015fama do\u011fru v\u0259zif\u0259miz bitir, evl\u0259rd\u0259 qonaq oluruq. Sizin bay\u0131rda n\u0259 i\u015f g\u00f6rm\u0259yiniz daha bizi maraqland\u0131rm\u0131r.<\/p>\n<p>Bu s\u00f6zd\u0259n sonra bizimkil\u0259r silahlanaraq t\u00fcrk m\u0259h\u0259ll\u0259l\u0259rin\u0259 h\u00fccuma ke\u00e7dil\u0259r&#8230; Qap\u0131lar q\u0131r\u0131ld\u0131 v\u0259 evl\u0259rd\u0259ki \u0259n son t\u00fcrk \u00f6ld\u00fcr\u00fcl\u0259n\u0259 q\u0259d\u0259r q\u0131r\u011f\u0131nlar davam etdi. F\u0259ryad s\u0259sind\u0259n qula\u011f\u0131m\u0131 t\u0131xama\u011fa m\u0259cbur olurdum&#8230;\u201d<\/p>\n<p>\u00d6t\u0259n \u0259srd\u0259 erm\u0259nil\u0259r Xocal\u0131n\u0131 yer \u00fcz\u00fcnd\u0259n silm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn \u00fc\u00e7 soyq\u0131r\u0131m h\u0259yata ke\u00e7iribl\u0259r. 1905-1906, 1917- 1920 v\u0259 n\u0259hay\u0259t 1992-ci ill\u0259rd\u0259. Erm\u0259nil\u0259r h\u0259d\u0259f kimi niy\u0259 m\u0259hz Xocal\u0131n\u0131 se\u00e7irdil\u0259r? Niy\u0259 erm\u0259nil\u0259r Az\u0259rbaycan\u0131n torpaqlar\u0131n\u0131 \u00f6z\u00fcn\u00fcnk\u00fcl\u0259\u015fdirm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn birinci n\u00f6vb\u0259d\u0259 Xocal\u0131n\u0131 yer \u00fcz\u00fcnd\u0259n silm\u0259k ist\u0259yirdil\u0259r? Ona g\u00f6r\u0259 ki, b\u00fct\u00f6vl\u00fckd\u0259Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011f, o c\u00fcml\u0259d\u0259n d\u0259, Xocal\u0131 Az\u0259rbaycan\u0131n m\u0259d\u0259niyy\u0259t tarixidir.\u00a0 \u00a0Bel\u0259ki bura 3500 il ya\u015f\u0131 olan abid\u0259l\u0259r, kurqanlar, y\u00fcks\u0259k sivilizasiyadan x\u0259b\u0259r ver\u0259n saxs\u0131 qablar, silahlar, q\u0131z\u0131l-zin\u0259t \u0259\u015fyalar\u0131, \u015f\u00fc\u015f\u0259 par\u00e7alar\u0131 il\u0259 m\u0259\u015fhur idi. Bu \u015f\u0259h\u0259rd\u0259 eradan \u0259vv\u0259l XIV -VII \u0259srl\u0259r\u0259 aid edil\u0259n Xocal\u0131-G\u0259d\u0259b\u0259y m\u0259d\u0259niyy\u0259tinin abid\u0259l\u0259ri yerl\u0259\u015firdi, son b\u00fcr\u00fcnc v\u0259 ilkin da\u015f d\u00f6vr\u00fcn\u0259 aid d\u0259fn abid\u0259l\u0259ri \u2013 sand\u0131q q\u0259birl\u0259r, kurqanlar v\u0259 nekropollar tap\u0131lm\u0131\u015fd\u0131. Bu g\u00fcnd\u0259 h\u0259min b\u00f6lg\u0259nin Az\u0259rbaycana m\u0259xsuslu\u011funu\u00a0 says\u0131z-hesabs\u0131z\u00a0 tarixi v\u0259 m\u0259d\u0259niyy\u0259t abid\u0259l\u0259ri il\u0259 s\u00fcbut etm\u0259k olar. Bu soyqirim\u0131\u00a0 erm\u0259nil\u0259r\u0259\u00a0 bu torpaqlar\u0131n onlara\u00a0 aid olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131\u00a0 s\u00fcbut ed\u0259n faktlardan bird\u0259f\u0259lik xilas olmaq \u00fc\u00e7\u00fcn laz\u0131m idi. Nec\u0259 ki, bir az aral\u0131dak\u0131 Az\u0131x ma\u011faras\u0131nda Az\u0259rbaycanl\u0131 arxeoloq Ziyy\u0259din G\u00f6y\u00fc\u015fov t\u0259r\u0259find\u0259n a\u015fkar olunmu\u015f q\u0259dim insan\u0131n \u00e7\u0259n\u0259 s\u00fcm\u00fcy\u00fc kimi.<\/p>\n<p>Erm\u0259nil\u0259r bu ya\u015fay\u0131\u015f m\u0259nt\u0259q\u0259sini m\u0259hv etm\u0259kl\u0259 bir t\u0259r\u0259fd\u0259n Az\u0259rbaycan tarixinin \u00f6n\u0259mli s\u0259hif\u0259l\u0259rind\u0259n birini silm\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015f\u0131rd\u0131larsa, dig\u0259r t\u0259r\u0259fd\u0259n i\u015f\u011fal planlar\u0131n\u0131 h\u0259yata ke\u00e7irm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn qar\u015f\u0131lar\u0131ndak\u0131 \u0259n b\u00f6y\u00fck mane\u0259ni aradan qald\u0131rmaq ist\u0259yirdil\u0259r. \u00c7\u00fcnki Xocal\u0131 h\u0259m d\u0259 strateji bax\u0131m\u0131ndan \u00e7ox \u0259h\u0259miyy\u0259tli m\u00f6vqed\u0259 yerl\u0259\u015firdi. Xocal\u0131 rayonu \u015fimaldan v\u0259 \u015fimal-\u015f\u0259rqd\u0259n K\u0259lb\u0259c\u0259r v\u0259 A\u011fdam rayonlar\u0131, q\u0259rbd\u0259n La\u00e7\u0131n rayonuyla h\u0259ms\u0259rh\u0259d idi. 946 kvadrat kilometr \u0259razisinin 40 faizi me\u015f\u0259lik olan Xocal\u0131 rayonunun q\u0259rb s\u0259rh\u0259di boyunca Ki\u00e7ik Qafqaz da\u011flar\u0131 uzan\u0131rd\u0131. Rayonun \u0259n y\u00fcks\u0259k zirv\u0259si 2843 metr h\u00fcnd\u00fcrl\u00fcy\u00fc olan Q\u0131zqala v\u0259 2827 metr h\u00fcnd\u00fcrl\u00fcy\u00fc olan Q\u0131rxq\u0131z da\u011flar\u0131yd\u0131. Rayonda 100 \u00e7arpay\u0131l\u0131q x\u0259st\u0259xana, 28 tibb m\u0259nt\u0259q\u0259si, 30 m\u0259kt\u0259b, 36 kitabxana, 13 m\u0259d\u0259niyy\u0259t evi, 31 klub, 37 kinoqur\u011fu vard\u0131.<\/p>\n<p>\u018fn \u0259sas\u0131 is\u0259 Xocal\u0131 A\u011fdamdan Qaraba\u011f\u0131n tac\u0131 olan Qalaya \u2013 \u0259z\u0259m\u0259tli \u015eu\u015faya ged\u0259n yolun \u00fcst\u00fcnd\u0259, Xank\u0259ndinin 10 kilometrliyind\u0259 yerl\u0259\u015firdi.Erm\u0259nil\u0259r \u015eu\u015faya h\u0259ml\u0259 etm\u0259k ist\u0259y\u0259nd\u0259 sin\u0259sini qaba\u011fa ver\u0259n Xocal\u0131 olurdu \u2013 Xank\u0259ndi istiqam\u0259tind\u0259 at\u0259\u015f a\u00e7maqla d\u00fc\u015fm\u0259nin ir\u0259lil\u0259m\u0259sini \u0259ng\u0259ll\u0259yirdi&#8230;<\/p>\n<p>Rusiyadak\u0131 1905-1907 inqilab\u0131n\u0131n yaratd\u0131\u011f\u0131 h\u0259rc-m\u0259rclikd\u0259n yararlanan erm\u0259nil\u0259r yen\u0259 Qaraba\u011fda az\u0259rbaycanl\u0131lara qar\u015f\u0131 q\u0259tliamlara ba\u015flad\u0131lar. S\u0259b\u0259b kimid\u0259 \u015eu\u015fa \u015f\u0259h\u0259rind\u0259ki C\u0131d\u0131r d\u00fcz\u00fcd\u0259 at \u00e7apark\u0259n y\u0131x\u0131l\u0131b \u00fcz-g\u00f6z\u00fcnd\u0259n x\u0259sar\u0259t alm\u0131\u015f erm\u0259nini erm\u0259ni m\u0259h\u0259ll\u0259l\u0259rind\u0259 g\u0259zdiril\u0259r\u0259k onun t\u00fcrkl\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n bu hala sal\u0131nmas\u0131 haqq\u0131nda yay\u0131lan \u015fail\u0259r oldu. Bu d\u0259f\u0259 d\u0259 h\u0259d\u0259f kimi t\u0259kc\u0259 \u015eu\u015fa az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131 deyil Xocal\u0131 da se\u00e7ildi. Aylarla davam ed\u0259n v\u0259h\u015fi h\u00fccumlarla bu k\u0259ndi yerl\u0259-yeksan etm\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015fd\u0131lar. Amma q\u0259hr\u0259man xocal\u0131lar m\u00fcqavim\u0259t g\u00f6st\u0259rib k\u0259ndl\u0259rini qoruya bildil\u0259r. Ancaq\u00a0\u00a0 erm\u0259nil\u0259r Qaraba\u011f\u0131n v\u0259 \u00fcmumiyy\u0259tl\u0259, Qafqaz\u0131n \u0259n q\u0259dim xalq\u0131 olan az\u0259rbaycan t\u00fcrkl\u0259ri haqda h\u0259r \u015feyi, h\u0259m\u00e7inin onun m\u0259d\u0259niyy\u0259t tarixini silm\u0259kd\u0259 israrl\u0131yd\u0131lar.<\/p>\n<p>10 il sonra, y\u0259ni 1917-ci ild\u0259 ard\u0131c\u0131l davam ed\u0259n rus inqilablar\u0131n\u0131n yaratd\u0131\u011f\u0131\u00a0qar\u0131\u015f\u0131l\u0131qlardan\u00a0 istifad\u0259 ed\u0259n erm\u0259nil\u0259r\u00a0 az\u0259rbaycanl\u0131lara qar\u015f\u0131 t\u00f6r\u0259tdikl\u0259ri soyq\u0131r\u0131m yen\u0259 d\u0259 Xocal\u0131dan ba\u015flad\u0131. Q\u0131r\u011f\u0131nlardan yenic\u0259 \u00f6z\u00fcn\u0259 g\u0259lm\u0259y\u0259 ba\u015flayan Xocal\u0131 1917-20-ci ill\u0259rd\u0259 bir daha qan\u0131na q\u0259ltan edildi. T\u00fcrkiy\u0259nin Qars, i\u011fd\u0131r, C\u0259nubi Az\u0259rbaycan\u0131n Urmiya, \u018frd\u0259bil vilay\u0259tl\u0259rini, indi Erm\u0259nistan adlanan Q\u0259rbi Az\u0259rbaycan\u0131 v\u0259 b\u00fct\u00fcn Az\u0259rbaycan\u0131 \u0259hat\u0259 el\u0259y\u0259n bu q\u0131r\u011f\u0131nlar\u0131n s\u0259b\u0259bkarlar\u0131ndan biri Stepan \u015eaumyan xatir\u0259l\u0259rind\u0259 yaz\u0131rd\u0131: &#8220;Biz \u0259l\u0259 d\u00fc\u015f\u0259n ilk b\u0259han\u0259d\u0259n, atl\u0131 d\u0259st\u0259mizin \u00fcz\u0259rin\u0259 basq\u0131n c\u0259hdind\u0259n istifad\u0259 etdik v\u0259 b\u00fct\u00fcn c\u0259bh\u0259 boyu h\u00fccuma ke\u00e7dik. Bizim Bak\u0131 Sovetinin yax\u015f\u0131 silahlanm\u0131\u015f 6 min n\u0259f\u0259r \u0259sg\u0259rimiz vard\u0131. \u00dcst\u0259lik, Da\u015fnaks\u00fctun partiyas\u0131n\u0131n 4 min n\u0259f\u0259rlik silahl\u0131 milli hiss\u0259l\u0259ri d\u0259 bizim s\u0259r\u0259ncam\u0131m\u0131zda idi. Sonuncular\u0131n v\u0259t\u0259nda\u015f m\u00fcharib\u0259sind\u0259 i\u015ftirak\u0131 bu m\u00fcharib\u0259y\u0259 milli q\u0131r\u011f\u0131n xarakteri verdi. Lakin bu milli q\u0131r\u011f\u0131ndan qa\u00e7maq m\u00fcmk\u00fcn deyildi&#8230;\u201d<\/p>\n<p>Stepan \u015eaumyan\u0131n &#8220;qa\u00e7a bilm\u0259diyi\u201d bu milli q\u0131r\u011f\u0131nlar\u0131n \u00fcmumi n\u0259tic\u0259si olaraq y\u00fcz minl\u0259rl\u0259 Az\u0259rbaycan t\u00fcrk\u00fc q\u0259tl\u0259 yetirildi, Az\u0259rbaycan\u0131n tarixi torpaqlar\u0131nda Erm\u0259nistan adlanan d\u00f6vl\u0259t yarad\u0131ld\u0131 v\u0259 bu torpaqlarda ya\u015fayan\u00a0 yarim milyondan \u00e7ox az\u0259rbaycan t\u00fcrk amans\u0131zl\u0131qla q\u0259tl\u0259 yetirildi. B\u00fct\u00fcnl\u00fckl\u0259, Qars, \u0130\u011fd\u0131r, Urmiya, \u018frd\u0259bil, Q\u0259rbi Az\u0259rbaycan, Qaraba\u011f da daxil olmaqla\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Az\u0259rbaycan\u0131n \u0259ks\u0259r \u0259yal\u0259tl\u0259rini \u0259hat\u0259 edib Bak\u0131 v\u0259 Qubaya q\u0259d\u0259r uzanan erm\u0259nil\u0259rin az\u0259rbaycanl\u0131lara qar\u015f\u0131 soyq\u0131r\u0131m\u0131nda 2 milyondan \u00e7ox insan q\u0259tl edildi.Buraya\u00a0 1828-ci ild\u0259n ba\u015flayaraq 5 d\u0259f\u0259 h\u0259yata ke\u00e7iril\u0259n deportasiya\u00a0 qurbanlar\u0131n\u0131 da \u0259lav\u0259 ets\u0259k erm\u0259ni q\u0259tliamlar\u0131n\u0131n qurbanlar\u0131n\u0131n say\u0131 2,5 milyona \u00e7atar.1905 &#8211; 1920-ci ill\u0259rd\u0259 az\u0259rbaycanl\u0131lara qar\u015f\u0131 bu terroru rus h\u0259rbi birl\u0259\u015fm\u0259l\u0259rinin t\u0259rkibind\u0259 olan 100 minlik &#8220;Zinavrlar\u201d ordusu,\u00a0 &#8220;\u00c7etnik\u201d v\u0259 &#8220;Xmbabet\u201d h\u0259rbi-terror d\u0259st\u0259l\u0259ri, rus silahlar\u0131yla silahland\u0131r\u0131lan Andronikin &#8220;k\u00f6n\u00fcll\u00fcl\u0259r korpusu\u201d v\u0259 da\u015fnaklar\u0131n 40 minlik silahl\u0131 q\u00fcvv\u0259l\u0259ri h\u0259yata ke\u00e7irmi\u015fdil\u0259r&#8230;<\/p>\n<p>1920-ci il\u0259 q\u0259d\u0259r olan b\u00fct\u00fcn bu q\u0131r\u011f\u0131nlardan \u2013 d\u0259f\u0259l\u0259rl\u0259 t\u00f6r\u0259dil\u0259n yan\u011f\u0131nlardan, q\u0131r\u011f\u0131nlardan sonra da Xocal\u0131n\u0131 yer \u00fcz\u00fcnd\u0259n silm\u0259k m\u00fcmk\u00fcn olmad\u0131. Xocal\u0131 yenid\u0259n insan n\u0259f\u0259siyl\u0259 isindi, geni\u015fl\u0259ndi, b\u00f6y\u00fcd\u00fc, \u015f\u0259h\u0259r\u0259 \u00e7evrildi.<\/p>\n<p>Sonuncu, \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc h\u0259ml\u0259 is\u0259 1992-ci ilin fevral\u0131n 25-d\u0259n 26-na ke\u00e7\u0259n gec\u0259 ba\u015f verdi. Bu d\u0259f\u0259 7 min n\u0259f\u0259rlik Xocal\u0131 \u015f\u0259h\u0259rini erm\u0259nil\u0259r b\u00fct\u00f6vl\u00fckd\u0259 m\u0259hv el\u0259m\u0259yi bacard\u0131lar, y\u00fczl\u0259rl\u0259 g\u00fcnahs\u0131z insan v\u0259h\u015fic\u0259sin\u0259 q\u0259tl\u0259 yetirildi, u\u015faq, qad\u0131n, a\u011fsaqqal, a\u011fbir\u00e7\u0259k dem\u0259d\u0259n ham\u0131s\u0131n\u0131 q\u0131rd\u0131lar, q\u0259tl\u0259 yetirdikl\u0259ri insanlar\u0131 meyitl\u0259rini t\u0259hqir etdil\u0259r. B\u00fct\u00fcn bu vandalizm aktlar\u0131\u00a0 Rusiyan\u0131n 366 \u2013c\u0131 motoat\u0131c\u0131 diviziyas\u0131n\u0131n f\u0259al i\u015ftirak\u0131 il\u0259 h\u0259yata ke\u00e7irildi.. Erm\u0259ni h\u0259rbi birl\u0259\u015fm\u0259l\u0259ri il\u0259 s\u0131x m\u00fcnasib\u0259td\u0259 olan 366-c\u0131 diviziyan\u0131n komandiri Zarviqorov Yuri 366-c\u0131 polkunun yard\u0131m\u0131na g\u00f6r\u0259\u00a0 m\u0259z\u0259nn\u0259l\u0259r d\u0259 m\u00fc\u0259yy\u0259nl\u0259\u015fmi\u015fdi.Son \u0259m\u0259liyyata is\u0259 erm\u0259nil\u0259r daha \u00e7ox v\u0259sait x\u0259rcl\u0259m\u0259li olmu\u015fdular.\u00e71992-ci il fevral\u0131n 16-da komandir Zarviqorovun raz\u0131l\u0131\u011f\u0131 il\u0259 366-c\u0131 alay\u0131n n\u0259zdind\u0259 &#8220;Klukin, erm\u0259ni c\u0259bh\u0259si\u201d adl\u0131 rota yarad\u0131l\u0131r. Rotan\u0131n \u0259sg\u0259rl\u0259ri Livan, Amerika, Kanada, \u0130ran, \u0130sve\u00e7 v\u0259 Hollandiyadak\u0131 erm\u0259ni icmalar\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n g\u00f6nd\u0259ril\u0259n erm\u0259nil\u0259rd\u0259n, silahlar\u0131 is\u0259 366-c\u0131 alay\u0131n texnikas\u0131ndan ibar\u0259t olur. Bu rotaya Xa\u00e7ik Vartanyan adl\u0131 qan i\u00e7\u0259n ba\u015f\u00e7\u0131l\u0131q edir.Fevral\u0131n 17-d\u0259 is\u0259 Livandan g\u0259tiril\u0259n &#8220;muzdlu\u201d q\u0131zlardan ibar\u0259t &#8220;\u015eu\u015fanik\u201d snayperl\u0259r d\u0259st\u0259si yarad\u0131l\u0131r v\u0259 diviziyan\u0131n t\u0259rkibin\u0259 qat\u0131l\u0131r.<\/p>\n<p>B\u00fct\u00fcn haz\u0131rl\u0131qlar Xocal\u0131n\u0131 m\u0259hv etm\u0259y\u0259 y\u00f6n\u0259lmi\u015fdi. Ancaq bu haz\u0131rl\u0131qlara baxmayaraq, erm\u0259nil\u0259r Xocal\u0131ya d\u00f6y\u00fc\u015f\u0259-d\u00f6y\u00fc\u015f\u0259 girm\u0259y\u0259 c\u0259sar\u0259t etm\u0259dil\u0259r.<\/p>\n<p>Xocal\u0131ya h\u00fccumu 366-c\u0131 diviziya h\u0259yata ke\u00e7irdi.Fevral\u0131n 25-d\u0259, gec\u0259 saat 23 rad\u0259l\u0259rind\u0259 366-c\u0131 diviziya 11 istiqam\u0259td\u0259n \u2013 H\u0259s\u0259nabad k\u0259ndind\u0259n, t\u0259yyar\u0259 liman\u0131n\u0131n \u015f\u0259rqind\u0259n, \u0130ncik t\u0259p\u0259d\u0259n, donuz\u00e7uluq kompleksi istiqam\u0259tind\u0259n, Qarqar \u00e7ay\u0131n\u0131n sol v\u0259 sa\u011f\u0131ndan, Da\u015fbulaq v\u0259 Norqux yollar\u0131ndan, Da\u015ft\u0259p\u0259, Bozda\u011f v\u0259 \u018fsg\u0259ran t\u0259r\u0259fl\u0259rd\u0259n Xocal\u0131ya h\u00fccuma ke\u00e7di. &#8220;Qrad\u201d v\u0259 &#8220;Uraqan\u201d raket- artilleriya qur\u011fular\u0131n\u0131n g\u00fccl\u00fc at\u0259\u015fi il\u0259 m\u00fc\u015fayi\u0259t olunan bu h\u00fccumun qar\u015f\u0131s\u0131nda c\u0259mi 12 avtomat\u0131 olan 30 n\u0259f\u0259rlik \u00f6z\u00fcn\u00fcm\u00fcdafi\u0259 batalyonunun \u0259sg\u0259rl\u0259ri v\u0259 t\u0259yyar\u0259 liman\u0131n\u0131 qoruyan 50 n\u0259f\u0259rlik milis i\u015f\u00e7il\u0259ri dayana bilm\u0259dil\u0259r.\u018ftraf al\u0259md\u0259n tamamil\u0259 t\u0259crid olunan Xocal\u0131n\u0131 366-c\u0131 motoat\u0131c\u0131 diviziya i\u015f\u011fal etdi, onlar\u0131n ard\u0131nca g\u0259l\u0259n erm\u0259ni h\u0259rbi birl\u0259\u015fm\u0259l\u0259ri is\u0259 yerli \u0259haliy\u0259 qar\u015f\u0131 q\u0131r\u011f\u0131nlar t\u00f6r\u0259tm\u0259y\u0259 ba\u015flad\u0131&#8230;<\/p>\n<p>Silahs\u0131z \u0259haliy\u0259 \u2013 qocaya, u\u015fa\u011fa, hamil\u0259 qad\u0131na qar\u015f\u0131 i\u015fg\u0259nc\u0259 ruslar\u0131n zabit \u015f\u0259r\u0259fini l\u0259k\u0259l\u0259y\u0259n faktlar idi.Bu soyq\u0131r\u0131m n\u0259tic\u0259sind\u0259 613 n\u0259f\u0259r \u015f\u0259hid oldu, onlardan 56 n\u0259f\u0259r x\u00fcsusi q\u0259ddarl\u0131qla v\u0259 i\u015fg\u0259nc\u0259l\u0259rl\u0259 \u00f6ld\u00fcr\u00fcld\u00fc. 27 ail\u0259 tamamil\u0259 m\u0259hv edildi. 230 ail\u0259 ba\u015fs\u0131z qald\u0131. 1275 n\u0259f\u0259r \u0259sir d\u00fc\u015fd\u00fc.\u00d6ld\u00fcr\u00fcl\u0259nl\u0259r aras\u0131nda qula\u011f\u0131 k\u0259sil\u0259nl\u0259r, ba\u015f\u0131n\u0131n d\u0259risi soyulanlar vard\u0131.<\/p>\n<p>Xocal\u0131 bir \u0259srd\u0259 \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc d\u0259f\u0259 erm\u0259ni v\u0259h\u015filikl\u0259rinin qar\u015f\u0131s\u0131nda aciz qald\u0131v\u0259 \u0259vv\u0259lkil\u0259rd\u0259n f\u0259rqli olaraq, bu d\u0259f\u0259 aya\u011fa qalxa bilm\u0259di.<\/p>\n<p>Xocal\u0131 soyq\u0131r\u0131m\u0131nda i\u015ftirak ed\u0259n h\u0259rbi hiss\u0259l\u0259rin birinin \u0259ks-k\u0259\u015ffiyyat \u015f\u00f6b\u0259sinin r\u0259isi, polkovnik V.Savelyev erm\u0259ni terror t\u0259\u015fkilatlar\u0131yla Rusiya qo\u015fun birl\u0259\u015fm\u0259l\u0259rinin Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011fda ke\u00e7irdiyi h\u0259rbi \u0259m\u0259liyyatlar\u0131n \u015f\u0259rhini verdiyi &#8220;M\u0259xfi aray\u0131\u015f\u201d\u0131nda yaz\u0131r:&#8221;M\u0259n b\u00fct\u00fcn bunlar\u0131 yazmaya bilm\u0259r\u0259m. \u0130nsanlar\u0131n, u\u015faq v\u0259 qad\u0131nlar\u0131n, hamil\u0259 qad\u0131nlar\u0131n g\u00fcll\u0259d\u0259n ke\u00e7mi\u015f b\u0259d\u0259nl\u0259rini unuda bilm\u0259r\u0259m. Qoy az\u0259rbaycanl\u0131lar m\u0259ni ba\u011f\u0131\u015flas\u0131nlar ki, b\u00fct\u00fcn bu qanl\u0131 v\u0259 amans\u0131z sonlu\u011fu olan hadis\u0259l\u0259rd\u0259 \u0259limd\u0259n he\u00e7 n\u0259 g\u0259lm\u0259di. T\u0259kc\u0259 yazd\u0131\u011f\u0131m aray\u0131\u015f\u0131 h\u0259m Kreml\u0259, h\u0259m d\u0259 SSR\u0130 M\u00fcdafi\u0259 Nazirliyi Ba\u015f K\u0259\u015ffiyyat \u0130dar\u0259sinin generallar\u0131na g\u00f6nd\u0259rdim. Oxuyun, dedim. Biz ruslar\u0131n zabit \u015f\u0259r\u0259fi g\u00f6r\u00fcn nec\u0259 l\u0259k\u0259l\u0259ndi\u201d.<\/p>\n<p>\u018fdal\u0259t namin\u0259 deyilm\u0259lidir ki,d\u00fcnya m\u0259tbuat\u0131nda da erm\u0259nil\u0259rin bu v\u0259h\u015filiyi geni\u015f i\u015f\u0131qland\u0131r\u0131l\u0131rd\u0131. M\u0259s\u0259l\u0259n,Fransan\u0131n &#8220;Krua \u0130-Evenaman\u201d jurnal\u0131 29 fevral 1992-ci il say\u0131nda yaz\u0131rd\u0131: \u201dErm\u0259nil\u0259r Xocal\u0131ya h\u00fccum etmi\u015fl\u0259r. B\u00fct\u00fcn d\u00fcnya eyb\u0259c\u0259r hala sal\u0131nm\u0131\u015f meyitl\u0259rin \u015fahidi oldu. Az\u0259rbaycanl\u0131lar minl\u0259rl\u0259 \u00f6l\u0259nl\u0259r bar\u0259d\u0259 x\u0259b\u0259r verirl\u0259r.\u201d\u00a0 Yen\u0259Fransan\u0131n &#8220;Le Mond\u201d q\u0259zeti 14 mart 1992-ci il) tarixli say\u0131nda yaz\u0131rd\u0131: \u201c\u00a0A\u011fdamda olan xarici jurnalistl\u0259r Xocal\u0131da \u00f6ld\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015f qad\u0131n v\u0259 u\u015faqlar aras\u0131nda skalplar\u0131 g\u00f6t\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015f, d\u0131rnaqlar\u0131 \u00e7\u0131xar\u0131lm\u0131\u015f 3 n\u0259f\u0259ri g\u00f6rm\u00fc\u015fl\u0259r. Bu, az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n t\u0259bli\u011fat\u0131 deyil, bu, reall\u0131qd\u0131r.\u201d<\/p>\n<p>\u0130ngilt\u0259r\u0259nin &#8220;Sandi-tayms\u201d q\u0259zeti 1 mart 1992-ci il tarixli say\u0131nda \u201c\u00a0Erm\u0259ni \u0259sg\u0259rl\u0259ri minl\u0259rl\u0259 az\u0259rbaycanl\u0131 ail\u0259sini m\u0259hv etmi\u015fl\u0259r.\u201d \u00a0&#8220;Faynen\u015fl tayms\u201d q\u0259zeti is\u0259 9 mart 1992-ci il tarixli say\u0131nda \u00a0\u201cErm\u0259nil\u0259r A\u011fdama t\u0259r\u0259f ged\u0259n d\u0259st\u0259ni g\u00fcll\u0259l\u0259mi\u015fl\u0259r. Az\u0259rbaycanl\u0131lar 1200-\u0259 q\u0259d\u0259r c\u0259s\u0259d saym\u0131\u015flar&#8230; Livanl\u0131 kinooperator t\u0259sdiq etmi\u015fdir ki, onun \u00f6lk\u0259sinin varl\u0131 da\u015fnak icmas\u0131 Qaraba\u011fa silah v\u0259 adam g\u00f6nd\u0259rir.Q\u0259zetin 4 mart 1992-ci il say\u0131nda yer alan m\u0259lumatda\u00a0Az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n \u00e7oxunun meyiti eyb\u0259c\u0259r hala sal\u0131nmmas\u0131, k\u00f6rp\u0259 q\u0131z\u0131n ancaq ba\u015f\u0131n\u0131n qalmas\u0131 fakt\u0131 qeyd olunur. \u0130ngilt\u0259r\u0259nin &#8220;Valer aktuel\u201d jurnal\u0131 (14 mart 1992-ci il):\u00a0Bu &#8220;muxtar regionda\u201d erm\u0259ni silahl\u0131 d\u0259st\u0259l\u0259ri Yax\u0131n \u015e\u0259rqd\u0259n \u00e7\u0131xm\u0131\u015flarla birlikd\u0259 m\u00fcasir texnikaya, o c\u00fcml\u0259d\u0259n vertolyotlara malikdirl\u0259r. ASALA-n\u0131n Suriya v\u0259 Livanda h\u0259rbi d\u00fc\u015f\u0259rg\u0259l\u0259ri v\u0259 silah anbarlar\u0131 var. Erm\u0259nil\u0259r y\u00fczd\u0259n art\u0131q m\u00fcs\u0259lman k\u0259ndl\u0259rind\u0259 q\u0131r\u011f\u0131nlar t\u00f6r\u0259d\u0259r\u0259k Qaraba\u011fdak\u0131 az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131 m\u0259hv etmi\u015fl\u0259r&#8230;<\/p>\n<p>Rusiya q\u0259zetl\u0259ri d\u0259 ba\u015f ver\u0259nl\u0259r\u0259 m\u00fcnasib\u0259t bildiribl\u0259r.\u00a0 &#8220;\u0130zvestiya\u201d q\u0259zeti 4 mart 1992-ci il tarixli say\u0131nda yaz\u0131rd\u0131 ki, \u00a0\u201cVideokamera qulaqlar\u0131 k\u0259silmi\u015f u\u015faqlar\u0131 g\u00f6st\u0259rdi. Bir qad\u0131n\u0131n sif\u0259tinin yar\u0131s\u0131 k\u0259silmi\u015fdir, ki\u015fil\u0259rin skalplar\u0131 g\u00f6t\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015fd\u00fcr.<\/p>\n<p>H\u0259min q\u0259zet 13 mart 1992-ci il say\u0131nda mayor Leonid Kravetsin fikirl\u0259rin\u0259 yer verir: \u201d M\u0259n \u015f\u0259xs\u0259n t\u0259p\u0259d\u0259 y\u00fcz\u0259 yax\u0131n meyit g\u00f6rd\u00fcm. Bir o\u011flan\u0131n ba\u015f\u0131 yox idi. H\u0259r t\u0259r\u0259fd\u0259 x\u00fcsusi q\u0259ddarl\u0131qla \u00f6ld\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015f qad\u0131n, u\u015faq, qocalar g\u00f6r\u00fcn\u00fcrd\u00fc.\u201d<\/p>\n<p>&#8220;\u0130zvestiya\u201d q\u0259zetinin hadis\u0259 yerin\u0259 g\u0259l\u0259n m\u00fcxbiri V.Bellax is\u0259 m\u00fc\u015fahid\u0259l\u0259rini bel\u0259 qeyd etmi\u015fdi:&#8221;A\u011fdama dayanmadan meyitl\u0259r g\u0259tirilirdi. Tarixd\u0259 bel\u0259 \u015feyl\u0259r g\u00f6r\u00fcnm\u0259mi\u015fdi. Meyitl\u0259rin g\u00f6zl\u0259ri \u00e7\u0131xar\u0131lm\u0131\u015f, qulaqlar\u0131 v\u0259 ba\u015flar\u0131 k\u0259silmi\u015fdi. Bir ne\u00e7\u0259 meyit zirehli ma\u015f\u0131nlara qo\u015fularaq s\u00fcr\u00fckl\u0259nmi\u015fdi. \u0130\u015fg\u0259nc\u0259l\u0259rin h\u0259ddi-h\u00fcdudu yox idi&#8230;Xocal\u0131da bir-birinin \u00fcst\u00fcn\u0259 qalaqlanan v\u0259 od vurulub yand\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131, traktorla k\u00fcr\u00fcn\u0259r\u0259k d\u0259r\u0259y\u0259 yuvarlad\u0131ld\u0131\u011f\u0131 bar\u0259d\u0259 m\u0259lumat veril\u0259n insanlar\u0131n itkin d\u00fc\u015f\u0259n xocal\u0131lar oldu\u011funu s\u00f6yl\u0259yirdil\u0259r.\u201d<\/p>\n<p>Bu faktlar\u0131 d\u00fcnya ictimaiyy\u0259tin\u0259 \u00e7atd\u0131ran xarici q\u0259zet v\u0259 jurnallar\u0131n say\u0131 y\u00fczl\u0259rl\u0259dir. D\u00fcnya ictimaiyy\u0259ti b\u00fct\u00fcn faktlar\u0131 bilm\u0259sin\u0259\u00a0 baxmayaraq, yen\u0259 d\u0259 i\u015f\u011fal\u00e7\u0131n\u0131 m\u00fcdafi\u0259 etm\u0259kd\u0259 davam edir des\u0259k\u00a0 yan\u0131lmar\u0131q.<\/p>\n<p>Qaraba\u011f hadis\u0259l\u0259rinin provakatorlar\u0131ndan biri, t\u00fcrk d\u00fcnyas\u0131n\u0131n qat\u0131 d\u00fc\u015fm\u0259ni\u00a0 ba\u015fab\u0259la yaz\u0131\u00e7\u0131 Zori Balayan &#8220;Ruhumuzun dir\u00e7\u0259li\u015fi&#8221; adl\u0131 kitab\u0131nda 1992-ci ilin 26 fevral\u0131nda Xocal\u0131da t\u00f6r\u0259tdikl\u0259ri soyq\u0131r\u0131m haqq\u0131nda h\u0259yas\u0131zcas\u0131na\u00a0 yaz\u0131r:&#8221;Biz Xa\u00e7aturla Xocal\u0131da \u0259l\u0259 ke\u00e7irdiyimiz ev\u0259 gir\u0259rk\u0259n \u0259sg\u0259rl\u0259rimiz 13 ya\u015fl\u0131 bir t\u00fcrk u\u015fa\u011f\u0131n\u0131 p\u0259nc\u0259r\u0259y\u0259 mismarlam\u0131\u015fd\u0131lar. T\u00fcrk u\u015fa\u011f\u0131 \u00e7ox s\u0259s-k\u00fcy salmas\u0131n dey\u0259, Xa\u00e7atur u\u015fa\u011f\u0131n anas\u0131n\u0131n k\u0259silmi\u015f d\u00f6\u015f\u00fcn\u00fc onun a\u011fz\u0131na soxdu. Daha sonra 13 ya\u015f\u0131ndak\u0131 t\u00fcrk\u00fcn ba\u015f\u0131ndan, sin\u0259sind\u0259n v\u0259 qarn\u0131ndan d\u0259risini soydum. Saata baxd\u0131m, t\u00fcrk u\u015fa\u011f\u0131 7 d\u0259qiq\u0259 sonra qan itir\u0259r\u0259k d\u00fcnyas\u0131n\u0131 d\u0259yi\u015fdi. Ruhum sevincd\u0259n q\u00fcrurland\u0131. Xa\u00e7atur daha sonra \u00f6lm\u00fc\u015f t\u00fcrk u\u015fa\u011f\u0131n\u0131n c\u0259s\u0259dini hiss\u0259-hiss\u0259 do\u011frad\u0131 v\u0259 bu t\u00fcrkl\u0259 eyni k\u00f6kd\u0259n olan itl\u0259r\u0259 atd\u0131. Ax\u015fam eyni \u015feyi daha 3 t\u00fcrk u\u015fa\u011f\u0131na etdik. M\u0259n bir erm\u0259ni kimi \u00f6z v\u0259zif\u0259mi yerin\u0259 yetirdim. Bilirdim ki, h\u0259r bir erm\u0259ni h\u0259r\u0259k\u0259tl\u0259rimizl\u0259 f\u0259xr duyacaq&#8221;. Bu qandonduran hadis\u0259l\u0259ri \u00f6z\u00fcn\u00fc yaz\u0131\u00e7\u0131 adland\u0131ran, \u0259slind\u0259 insanl\u0131q simas\u0131n\u0131 itirmi\u015f bir cani yaz\u0131rd\u0131.<\/p>\n<p>Daha bir erm\u0259ni m\u00fc\u0259llif, haz\u0131rda Livanda m\u0259skunla\u015fm\u0131\u015f yaz\u0131\u00e7\u0131-jurnalist David Xerdiyan Xocal\u0131da erm\u0259nil\u0259rin Az\u0259rbaycan t\u00fcrkl\u0259rinin ba\u015f\u0131na g\u0259tirdikl\u0259ri m\u00fcsib\u0259tl\u0259ri &#8220;Xa\u00e7 u\u011frunda&#8221; kitab\u0131nda f\u0259xrl\u0259 xat\u0131rlay\u0131r. Bu kitab\u0131n 19-76-c\u0131 s\u0259hif\u0259l\u0259rind\u0259 m\u00fc\u0259llif Xocal\u0131 soyq\u0131r\u0131m\u0131ndan yaz\u0131r:&#8221;S\u0259h\u0259rin soyu\u011funda biz Da\u015fbulaq yax\u0131nl\u0131\u011f\u0131ndak\u0131 bataql\u0131qdan ke\u00e7m\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn \u00f6l\u00fcl\u0259rd\u0259n k\u00f6rp\u00fc d\u00fcz\u0259ltm\u0259li olduq. M\u0259n \u00f6l\u00fcl\u0259rin \u00fcst\u00fc il\u0259 getm\u0259k ist\u0259m\u0259dim. Bunu g\u00f6r\u0259n polkovnik-leytnant Ohanyan m\u0259n\u0259 i\u015far\u0259 etdi ki, qorxmay\u0131n. M\u0259n aya\u011f\u0131m\u0131 9-11 ya\u015fl\u0131 q\u0131z meyitinin sin\u0259sin\u0259 bas\u0131b add\u0131mlama\u011fa ba\u015flad\u0131m. M\u0259nim ayaqlar\u0131m v\u0259 \u015falvar\u0131m qan i\u00e7ind\u0259 idi. V\u0259 m\u0259n bel\u0259c\u0259 1200 meyitin \u00fcst\u00fcnd\u0259n ke\u00e7dim&#8221;.<\/p>\n<p>&#8220;Mart\u0131n 2-d\u0259 &#8220;Qaflan&#8221; erm\u0259ni qrupu (meyitl\u0259ri yand\u0131rmaqla m\u0259\u015f\u011ful olurdu) 2000-\u0259 yax\u0131n al\u00e7aq monqolun (t\u00fcrk\u00fcn) c\u0259s\u0259dini toplay\u0131b ayr\u0131-ayr\u0131 hiss\u0259l\u0259rl\u0259 Xocal\u0131n\u0131n 1 km-liyind\u0259 yand\u0131rd\u0131. Ax\u0131r\u0131nc\u0131 y\u00fck ma\u015f\u0131n\u0131nda m\u0259n ba\u015f\u0131ndan v\u0259 qollar\u0131ndan yaralanm\u0131\u015f t\u0259xmin\u0259n 10 ya\u015fl\u0131 bir q\u0131z u\u015fa\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rd\u00fcm. Diqq\u0259tl\u0259 baxanda g\u00f6rd\u00fcm ki, o yava\u015f-yava\u015f n\u0259f\u0259s al\u0131r. Soyuq, acl\u0131q v\u0259 a\u011f\u0131r yaralanmas\u0131na baxmayaraq, o h\u0259l\u0259 d\u0259 sa\u011f idi. \u00d6l\u00fcml\u0259 m\u00fcbariz\u0259 aparan bu u\u015fa\u011f\u0131n g\u00f6zl\u0259rini m\u0259n he\u00e7 vaxt yaddan \u00e7\u0131xarmayacam. Sonra Tiqranyan familiyal\u0131 bir \u0259sg\u0259r onun qulaqlar\u0131ndan tutub art\u0131q \u00fcz\u0259rin\u0259 mazut t\u00f6k\u00fclm\u00fc\u015f c\u0259s\u0259dl\u0259rin i\u00e7\u0259risin\u0259 atd\u0131. Daha sonra onlar\u0131 yand\u0131rd\u0131lar. Tonqaldan a\u011flamaq v\u0259 imdad s\u0259sl\u0259ri g\u0259lirdi.<\/p>\n<p>Daha bir \u00fcr\u0259kbuland\u0131r\u0131c\u0131 hadis\u0259 2019-ci ilin 20 yanvar\u0131nda-az\u0259rbaycanl\u0131lar \u00fc\u00e7\u00fcn m\u0259\u015fum olan bir g\u00fcnd\u0259 ba\u015f verib. H\u0259min g\u00fcn G\u00fcrc\u00fcstan\u0131n erm\u0259nil\u0259r ya\u015fayan Axalkalaki vilay\u0259tinin Buqa\u015fen k\u0259ndind\u0259 Xocal\u0131 soyq\u0131r\u0131m\u0131n\u0131n al\u00e7aq qani\u00e7\u0259nl\u0259rind\u0259n biri, sonradan Az\u0259rbaycan \u0259sg\u0259ri t\u0259r\u0259find\u0259n g\u0259b\u0259rdilmi\u015f \u201cKobra\u201d \u00a0l\u0259q\u0259bli Mixael\u00a0 Avaqyanin b\u00fcst\u00fc a\u00e7\u0131l\u0131b. Vaxtil\u0259, erm\u0259nil\u0259rd\u0259n ibar\u0259t \u201cBaqration\u201d batalyonunda abxalzr t\u0259r\u0259find\u0259 g\u00fcrc\u00fcl\u0259r\u0259 qar\u015f\u0131 d\u00f6y\u00fc\u015fm\u00fc\u015f bu al\u00e7a\u011f\u0131n b\u00fcst\u00fcn\u00fcn\u00a0 a\u00e7\u0131lmas\u0131na icaz\u0259 vermi\u015f G\u00fcrc\u00fcstan h\u00f6kum\u0259tinin xain add\u0131m\u0131na t\u0259\u0259cc\u00fcbl\u0259nm\u0259m\u0259k olmur.<\/p>\n<p>\u0130ndi biz b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyan\u0131 inand\u0131rmaq ist\u0259yirik ki, erm\u0259nil\u0259r Az\u0259rbaycan torpaqlar\u0131n\u0131 i\u015f\u011fal el\u0259yibl\u0259r. Ancaq d\u00fcnya ictimai r\u0259yind\u0259 pozitiv d\u0259yi\u015filikl\u0259r ba\u015f verm\u0259kd\u0259dir. D\u00fcnyan\u0131n \u0259ks\u0259r apar\u0131c\u0131 d\u00f6vl\u0259tl\u0259ri yax\u015f\u0131 yax\u015f\u0131 bilir ki, az\u0259rbaycanl\u0131lar d\u0259f\u0259l\u0259rl\u0259 soyq\u0131r\u0131ma.\u00a0 deportasiyalara m\u0259ruz qaliblar,\u00a0 erm\u0259nil\u0259r i\u015f\u011fal\u00e7\u0131d\u0131r v\u0259 BMT Az\u0259rbaycan torpaqlar\u0131n\u0131n i\u015f\u011faldan azad olunmas\u0131yla ba\u011fl\u0131 4 q\u0259tnam\u0259 q\u0259bul el\u0259yib, Avropa Parlamenti, Avropa \u015euras\u0131n\u0131n Parlament Assambleyas\u0131, 2013-c\u00fc ild\u0259n b\u0259ri ild\u0259 2 d\u0259f\u0259 ke\u00e7iril\u0259n\u00a0 NATO \u2013nun Zirv\u0259 toplant\u0131lar\u0131,\u0130salam \u018fm\u0259kda\u015fl\u0131q T\u0259\u015fkilat\u0131, Qo\u015fulmayanlar H\u0259r\u0259kat\u0131 b\u0259yanat ver\u0259r\u0259k Az\u0259rbaycana qar\u015f\u0131 erm\u0259ni t\u0259cav\u00fcz\u00fcn\u00fc p\u0131sl\u0259mi\u015f v\u0259 Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011f problemini Az\u0259rbaycan\u0131n \u0259razi b\u00fct\u00f6vl\u00fcy\u00fc \u00e7\u0259r\u00e7\u0131v\u0259sind\u0259 h\u0259llini vur\u011fulam\u0131\u015flar&#8230;<\/p>\n<p>Burada Leyla \u018fliyevan\u0131n t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcs\u00fc il\u0259 ba\u015fladilan \u201c Xocal\u0131ya \u0259dal\u0259t\u201d kompaniyas\u0131n\u0131n d\u00fcnya ictimai r\u0259yinin m\u0259lumatland\u0131r\u0131lmas\u0131na verdiyi t\u00f6hf\u0259ni x\u00fcsusi qeyd etm\u0259k laz\u0131md\u0131r. M\u0259hz bu kompaniyan\u0131n n\u0259tic\u0259sidir ki, AB\u015e-\u0131n 15 \u015ftat\u0131n\u0131n qanunvericilik m\u0259clisl\u0259ri Xocal\u0131 soyq\u0131r\u0131m\u0131n\u0131 tan\u0131y\u0131b, bir s\u0131ra \u00f6lk\u0259l\u0259rin parlamentl\u0259ri, o c\u00fcml\u0259\u0259d\u0259n T\u00fcrkiy\u0259 v\u0259 Pakistan parlamentl\u0259ri q\u0131r\u011f\u0131n\u0131 pisl\u0259y\u0259n q\u0259tnam\u0259l\u0259r q\u0259bul edib.<\/p>\n<p>Onu da qeyd ed\u0259k ki, bu yax\u0131nlarda d\u00fcnyan\u0131n \u0259n m\u0259\u015fhur n\u0259\u015frl\u0259rind\u0259n say\u0131lan \u201cNational Geographic\u201din sosial \u015f\u0259b\u0259k\u0259 hesablar\u0131nda 1992-ci ild\u0259 erm\u0259ni quldurlar\u0131n\u0131n t\u00f6r\u0259tdiyi Xocal\u0131 q\u0131r\u011f\u0131n\u0131ndan m\u00f6c\u00fcz\u0259li \u015f\u0259kild\u0259 sa\u011f qurtulma\u011f\u0131 bacaran az\u0259rbaycanl\u0131 qad\u0131n bar\u0259d\u0259 informasiya yerl\u0259\u015fdirilib. N\u0259\u015frin \u0130nstaqram s\u0259hif\u0259si 61 ya\u015fl\u0131 Az\u0259rbaycan v\u0259t\u0259nda\u015f\u0131 Elmira Allahverdiyevan\u0131n fotosunu bu s\u00f6zl\u0259rl\u0259 payla\u015f\u0131b:\u201cElmira Allahverdiyeva \u2013 61 ya\u015f. Xocal\u0131 q\u0131r\u011f\u0131n\u0131ndan sonra sa\u011f qalma\u011f\u0131 bacaranlardan biridir. Foto 22 oktyabr 2017-ci ild\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n Goranboy rayonunda \u00e7\u0259kilib\u201d. Qeyd edilir ki, Xocal\u0131 q\u0259tliam\u0131nda bu qad\u0131n\u0131n \u0259ri, qarda\u015flar\u0131, atas\u0131, anas\u0131 \u00f6ld\u00fcr\u00fcl\u00fcb, 25 qohumu is\u0259 itgin d\u00fc\u015f\u00fcb. Bu m\u0259\u015fhur n\u0259\u015frin 100 milyondan \u00e7ox abun\u0259\u00e7isi var.<\/p>\n<p>\u00c7inli istifad\u0259\u00e7i \u201csu_3640\u201d: \u201cHe\u00e7 vaxt bu c\u00fcr k\u0259d\u0259rli v\u0259 d\u0259h\u015f\u0259tli hekay\u0259 e\u015fitm\u0259mi\u015fdim. \u0130nsanlar\u0131n bir-biril\u0259rini niy\u0259 \u00f6ld\u00fcrd\u00fckl\u0259rini anlam\u0131ram. Ail\u0259sini v\u0259 yax\u0131nlar\u0131n\u0131 itirmi\u015f insanlar\u0131n h\u0259yatlar\u0131n\u0131 davam etdirm\u0259sinin n\u0259 q\u0259d\u0259r \u00e7\u0259tin oldu\u011funu, qatill\u0259rin gec\u0259l\u0259r \u00f6zl\u0259ri il\u0259 nec\u0259 \u00fczl\u0259\u015fdikl\u0259rini t\u0259s\u0259vv\u00fcr\u00fcm\u0259 g\u0259tir\u0259 bilmir\u0259m\u201d.\u00c7inli xan\u0131m\u0131n bu \u015f\u0259rhin\u0259 \u201chavk.exe\u201d adl\u0131 istifad\u0259\u00e7i cavab verib:\u201cB\u0259li, ail\u0259n olmadan ya\u015famaq h\u0259qiq\u0259t\u0259n \u00e7\u0259tindir. Hadis\u0259 ba\u015f ver\u0259nd\u0259 q\u0131\u015f olub. Sa\u011f qalanlar\u0131n \u00e7oxu donaraq \u00f6l\u00fcb. Onlardan biri yem\u0259y\u0259 he\u00e7 n\u0259 tapmad\u0131qlar\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn qar yedikl\u0259rini s\u00f6yl\u0259yib. Onlar me\u015f\u0259d\u0259 5 g\u00fcn qar yeyibl\u0259r. D\u00fcnyadak\u0131 \u0259n d\u0259h\u015f\u0259ti soyq\u0131r\u0131mlardan biridir<\/p>\n<p>Gervorgm\u201d adl\u0131 erm\u0259ni istifad\u0259\u00e7i n\u0259\u015frin \u00fcnvan\u0131na xo\u015fag\u0259lm\u0259z s\u00f6zl\u0259r i\u015fl\u0259d\u0259r\u0259k b\u00fct\u00fcn erm\u0259nil\u0259ri s\u0259hif\u0259ni izl\u0259m\u0259yi dayand\u0131rma\u011fa \u00e7a\u011f\u0131r\u0131b. Bu erm\u0259ninin d\u0259 cavab\u0131n\u0131 \u201chavk.exe\u201d adl\u0131 \u0259cn\u0259bi istifad\u0259\u00e7i layiqinc\u0259 verib:<\/p>\n<p>\u201cBu reall\u0131qd\u0131r, dostum. H\u0259qiq\u0259t budur ki, 26 fevral 1992-ci ild\u0259 Xocal\u0131da d\u0259h\u015f\u0259tli soyq\u0131r\u0131mlardan biri t\u00f6r\u0259dilib. Ancaq siz erm\u0259nil\u0259r d\u00fcnyan\u0131n bu bar\u0259d\u0259 bilm\u0259sini ist\u0259mirsiniz. Siz terror\u00e7usunuz!\u201d<\/p>\n<p>Pikriya Demektra\u015fvili adl\u0131 g\u00fcrc\u00fc q\u0131z\u0131 da Qaraba\u011f\u0131n Az\u0259rbaycan torpa\u011f\u0131 oldu\u011funu bildirib:\u201cB\u00fct\u00fcn Qaraba\u011f Az\u0259rbaycan torpa\u011f\u0131d\u0131r. Erm\u0259nil\u0259r ba\u015fqalar\u0131n\u0131n torpaqlar\u0131n\u0131 i\u015f\u011fal etm\u0259yi sevirl\u0259r\u201d.<\/p>\n<p><strong>Erm\u0259nil\u0259r i\u015f\u011fal etdikl\u0259ri \u0259razil\u0259rimizd\u0259, o c\u00fcml\u0259d\u0259n Xocal\u0131da tarixi-m\u0259d\u0259ni abid\u0259l\u0259rimizi,ata-babalar\u0131m\u0131z\u0131n q\u0259birl\u0259rini art\u0131q yer \u00fcz\u00fcnd\u0259n silipda\u011f\u0131d\u0131p, b\u0259zi da\u015f q\u0259birl\u0259rin \u00fcz\u0259rini pozaraq erm\u0259ni adlar\u0131 yaziblar. <\/strong><\/p>\n<p><strong>Bunu Az\u0259rbaycanla Erm\u0259nistan aras\u0131nda S\u00fclh Platformas\u0131n\u0131n \u00fczv\u00fc, Ukraynal\u0131 m\u0259\u015fhur arxeoloq\u00a0 Tatyana Krup bu yax\u0131nlarda\u00a0 Axar.az sayt\u0131na verdiyi a\u00e7\u0131qlamada v\u0259 h\u0259min q\u0259birl\u0259rd\u0259n birinin yan\u0131nda \u00e7\u0259kdirdiyi foto il\u0259 t\u0259qdim edib. \u0130\u015f\u011fal edilmi\u015f \u0259razil\u0259rd\u0259 tarixi adlar\u0131n-toponiml\u0259rin d\u0259yi\u015fdirilm\u0259si il\u0259 ba\u011fl\u0131 m\u0259lumatlar is\u0259 \u00e7oxdan xalq\u0131m\u0131za m\u0259lumdur.<\/strong><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><span style=\"color: #3366ff\"><strong>Qabil H\u00fcseynli,<\/strong><\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #3366ff\"><em><strong>Az\u0259rbaycan Texniki Universitetinin professoru,<\/strong><\/em><\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #3366ff\"><em><strong>f\u0259ls\u0259f\u0259 elml\u0259ri doktoru <\/strong><\/em><\/span><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><a class=\"a2a_button_facebook\" href=\"https:\/\/www.addtoany.com\/add_to\/facebook?linkurl=https%3A%2F%2Fziya.info.az%2F2024%2F02%2F24%2Fxx-esrin-qanli-faciesi-xocali%2F&amp;linkname=XX%20%C6%8FSR%C4%B0N%20QANLI%20FAC%C4%B0%C6%8FS%C4%B0%20XOCALI\" title=\"Facebook\" rel=\"nofollow noopener\" target=\"_blank\"><\/a><a class=\"a2a_button_mastodon\" href=\"https:\/\/www.addtoany.com\/add_to\/mastodon?linkurl=https%3A%2F%2Fziya.info.az%2F2024%2F02%2F24%2Fxx-esrin-qanli-faciesi-xocali%2F&amp;linkname=XX%20%C6%8FSR%C4%B0N%20QANLI%20FAC%C4%B0%C6%8FS%C4%B0%20XOCALI\" title=\"Mastodon\" rel=\"nofollow noopener\" target=\"_blank\"><\/a><a class=\"a2a_button_email\" href=\"https:\/\/www.addtoany.com\/add_to\/email?linkurl=https%3A%2F%2Fziya.info.az%2F2024%2F02%2F24%2Fxx-esrin-qanli-faciesi-xocali%2F&amp;linkname=XX%20%C6%8FSR%C4%B0N%20QANLI%20FAC%C4%B0%C6%8FS%C4%B0%20XOCALI\" title=\"Email\" rel=\"nofollow noopener\" target=\"_blank\"><\/a><a class=\"a2a_dd addtoany_share_save addtoany_share\" href=\"https:\/\/www.addtoany.com\/share#url=https%3A%2F%2Fziya.info.az%2F2024%2F02%2F24%2Fxx-esrin-qanli-faciesi-xocali%2F&#038;title=XX%20%C6%8FSR%C4%B0N%20QANLI%20FAC%C4%B0%C6%8FS%C4%B0%20XOCALI\" data-a2a-url=\"https:\/\/ziya.info.az\/2024\/02\/24\/xx-esrin-qanli-faciesi-xocali\/\" data-a2a-title=\"XX \u018fSR\u0130N QANLI FAC\u0130\u018fS\u0130 XOCALI\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><\/a><\/p>\n<p>The post <a rel=\"nofollow noopener\" href=\"https:\/\/ziya.info.az\/2024\/02\/24\/xx-esrin-qanli-faciesi-xocali\/\" target=\"_blank\">XX \u018fSR\u0130N QANLI FAC\u0130\u018fS\u0130 XOCALI<\/a> appeared first on <a rel=\"nofollow noopener\" href=\"https:\/\/ziya.info.az\" target=\"_blank\"><\/a>.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>D\u0259rin \u00fcr\u0259k a\u011fr\u0131s\u0131 il\u0259 qeyd etm\u0259y\u0259 bilmirs\u0259n. Erm\u0259nil\u0259r ruslar\u0131n 366-c\u0131 alay\u0131n\u0131n k\u00f6m\u0259yi il\u0259 Xocal\u0131n\u0131 yerl\u0259&#8230;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":2282,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-2281","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-ziya-info-az"],"featured_image_urls":{"full":["https:\/\/zirve.info.az\/wp-content\/uploads\/2024\/02\/Qabil-Huseynli-001.jpg",460,390,false],"thumbnail":["https:\/\/zirve.info.az\/wp-content\/uploads\/2024\/02\/Qabil-Huseynli-001-150x150.jpg",150,150,true],"medium":["https:\/\/zirve.info.az\/wp-content\/uploads\/2024\/02\/Qabil-Huseynli-001-300x254.jpg",300,254,true],"medium_large":["https:\/\/zirve.info.az\/wp-content\/uploads\/2024\/02\/Qabil-Huseynli-001.jpg",460,390,false],"large":["https:\/\/zirve.info.az\/wp-content\/uploads\/2024\/02\/Qabil-Huseynli-001.jpg",460,390,false],"1536x1536":["https:\/\/zirve.info.az\/wp-content\/uploads\/2024\/02\/Qabil-Huseynli-001.jpg",460,390,false],"2048x2048":["https:\/\/zirve.info.az\/wp-content\/uploads\/2024\/02\/Qabil-Huseynli-001.jpg",460,390,false],"newsphere-slider-full":["https:\/\/zirve.info.az\/wp-content\/uploads\/2024\/02\/Qabil-Huseynli-001.jpg",460,390,false],"newsphere-featured":["https:\/\/zirve.info.az\/wp-content\/uploads\/2024\/02\/Qabil-Huseynli-001.jpg",460,390,false],"newsphere-medium":["https:\/\/zirve.info.az\/wp-content\/uploads\/2024\/02\/Qabil-Huseynli-001-460x380.jpg",460,380,true]},"author_info":{"display_name":"Z\u0130RVE.\u0130NFO.AZ","author_link":"https:\/\/zirve.info.az\/author\/admin"},"category_info":"<a href=\"https:\/\/zirve.info.az\/?cat=1\" rel=\"category\">Ziya.\u0130nfo.Az<\/a>","tag_info":"Ziya.\u0130nfo.Az","comment_count":"0","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/zirve.info.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2281","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/zirve.info.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/zirve.info.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/zirve.info.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/zirve.info.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=2281"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/zirve.info.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2281\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/zirve.info.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/2282"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/zirve.info.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=2281"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/zirve.info.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=2281"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/zirve.info.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=2281"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}